Türk ceza hukukunda ve karşılaştırmalı hukukta kamuya yararlı bir işte çalıştırma

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BİLGİNUR AKMAN

Danışman: Mehmet Maden

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Çalıştırmanın ceza hukukunda yaptırım olarak yer alması günümüze has bir durum değildir. Bununla birlikte cezalandırma ile amaçlanan hususlara ulaşmada, özellikle kısa süreli hapis cezalarının ne derece etkili olduğu, bu amaçlara başka cezalarla/yaptırımlarla da ulaşma imkanının bulunup bulunmadığı yönündeki tartışmaların bir sonucu olarak ceza hukuku sistemlerinde, modern anlamda kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya yer verilmeye başlandığı görülmektedir. Kamuya yararlı bir işte çalıştırmaya müstakil bir ceza türü olarak yer veren ülkeler bulunduğu gibi hapis cezasından dönüştürülen seçenek bir yaptırım olarak ya da denetimli serbestlik veya koşullu salıvermeye bağlı bir yükümlülük olarak yer veren ülkeler de bulunmaktadır. Keza kimi ülkelerde, para cezalarının ödenmemesi durumunda, cezanın kamuya yararlı bir işte çalıştırılarak infaz edilmesine imkân veren düzenlemeler de mevcuttur. Türk ceza hukukunda kamuya yararlı bir işte çalıştırma, suç karşılığında doğrudan öngörülebilen yaptırımlar arasında değildir; sonuç cezanın kısa süreli hapis cezası olduğu durumlarda, gerekli şartların varlığı halinde, bu ceza yerine uygulanacak bir ikame yaptırım olarak düzenlenmiştir. Bununla birlikte Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunda ve Ceza Muhakemesi Kanununda da kamuya yararlı bir işte çalıştırmayı düzenleyen hukuki müesseseler bulunmaktadır. Bu çalışmada Türk ceza hukukunda kamuya yararlı bir işte çalıştırmanın tarihsel gelişimi, kuruma ilişkin yasal düzenlemeler, şartları, yerine getirilmesi ve hukuki sonuçları ele alınmıştır. Kurumun hukuki niteliği, sanığın gönüllü olmasının aranmasının hukuki niteliğini etkileyip etkilemediği, insan hakları bakımından zorunlu çalıştırma ve iş kolunun hangi aşamada kim tarafından kararlaştırılacağı gibi kuruma ilişkin problemli hususlar da çalışmada incelenmiştir. Çalışmada bu meseleler ele alınırken, çeşitli ülkelerdeki düzenlemelere de başvurulmuştur.