İbnu'l-Kıfti'nin Hayatı, Eserleri ve Arap Dili ve Edebiyatındaki Yeri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Temel İslam Bilimleri Bölüm, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Arapça

Öğrenci: Faizeh Alghafeer

Danışman: Hatice Arslan Sözüdoğru

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma, Hicrî VII. / Milâdî XIII. yüzyılın önde gelen tarihçilerinden biri olan Mısır ve Şam tarihçisi İbnü'l-Ḳıfṭî'yi konu edinmektedir. İbnü'l-Ḳıfṭî, dönemin hükümdarları ve emirleriyle geniş ilişki ağları kurmuş; siyaset, tedris ve telif faaliyetlerinde bulunmuştur. Çeşitli alanlara yayılan eserleri, İslâm tarih yazımına önemli katkılar sağlamış; Haçlı Seferleri'nden Moğol istilâsına kadar uzanan ve İslâm dünyasının geniş coğrafyasında derin etkiler bırakan kritik hadiseleri kapsamlı bir şekilde belgelemiştir. İbnü'l-Ḳıfṭî, bu süreçleri titiz bir araştırmacılık anlayışı, nesnel bir bakış açısı ve güçlü bir edebî üslupla ele almış; böylece eserleri, dönemin siyasî, ilmî ve kültürel dinamiklerini anlamada birincil kaynak niteliği kazanmıştır. Bu bağlamda, çalışma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, İbnü'l-Ḳıfṭî'nin şahsî ve ilmî hayatı ele alınmıştır. İkinci bölümde, onun eserleri ve bu eserlerde benimsediği yöntem incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise, İbnü'l-Ḳıfṭî'nin telif, tertip ve belgeleme anlayışı değerlendirilmiş; Arap kültür tarihi açısından taşıdığı önem ortaya konmuştur. Ayrıca, onun nahiv âlimleri, dilciler ve şairlere ilişkin biyografileri muhafaza etmedeki rolü, Arap ilimlerinin gelişimini belgelemedeki katkıları ve tarihî eleştiri konusundaki titiz yaklaşımı da ele alınmıştır. İbnü'l-Ḳıfṭî'nin eserlerinin, hem sonraki tarihçiler üzerindeki etkisi hem de çağdaş araştırmalar için vazgeçilmez birincil kaynak değeri taşıdığı vurgulanmıştır