İstanbul metropoliten alanındaki ulaşım projelerinde merkezi ve yerel yönetim inisiyatifleri üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMEK BİLGE KOKA AYDIN
Danışman: Cem Beygo
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayi devriminden sonra ulaştırma alanında meydana gelen gelişmeler sonucu insanların yer değiştirme alışkanlığı değişerek geleneksel kent anlayışını değiştirmiştir. Kentte bu değişen ve dönüşen ihtiyaçlara yönelik yeni yönetim birimleri ve kent planlamasına gerek duyulması sonucunda günümüz metropoliten kent ve metropoliten yönetim birimleri var olmuştur. Bu yönetim birimleri devlet ilişki ağı ve modeli, kent için oldukça önemli bir yere sahip olan merkezi ve yerel yönetim olarak ikiye ayrılmaktadır. Türkiye'deki metropoliten kentlerde merkezi ve yerel yönetimler mekandaki planlama ve proje uygulama yetkileri çeşitli nedenler sebebiyle sürekli bir değişim ve dönüşüm içindedir. Mekansal kararlar yönetmeliklerle ve mevzuatla desteklenerek, alana özgü olarak, planlama süreci, bütçelendirme, ihale etme ve proje uygulama yönetimi ve kontrolü gibi yetkiler kurumlar arasında devredilmektedir. Özellikle bu tezin çalışma alanı olarak kabul edilen İstanbul Metropoliten Alanı'nda son 10 yılda yaşanan yönetimsel siyasi değişimlerin, farklı ölçekteki yönetim birimlerinin planlama- uygulama süreçlerine müdahale etmesinden ve Türkiye'nin en gelişmiş kenti olarak bütün yatırımların odağı olmasından kaynaklı olarak uyuşmazlıklar meydana gelebilmektedir. Kamu yararını gözetmek, yaşayanların günlük yer değiştirme süreçlerinin en iyi organize edilmesini kolaylaştırmak olan büyük ulaşım projeleri hepsi seçimle gelen Merkezi ve Yerel Yönetimlerin birbirleriyle koordine olduğu bir ortamda gerçekleşmesi toplumun nezdinde güvenli bir ortam yaratabilir. Ülkenin idari yapısı itibariyle merkezi hükümetin çatı görevi görmesi ve yerel yönetimi desteklemesi ve denetlemesi gereklidir. İstanbul Metropoliten Alanı'ndaki her bitirilen her proje çeşitli fırsatlar veya yarım kalan her proje başta o bölge olmak üzere tüm kent için çeşitli tehditler oluşturabilir. Bu çalışmanın amaçlarından ilki İstanbul Metropoliten Alanı'ndaki ulaşım projelerinde; merkezi ve yerel yönetimlerin kanun, yönetmelikler ve kararnameler çerçevesinde yetki ve karar süreçlerinin ele alınmasıdır. İkincisi ise seçilen örnek ulaşım projeleri ışığında merkezi ve yerel yönetim inisiyatiflerinin tamamlanmış veya süreci devam eden ulaşım projelerinin akibeti üzerindeki etkilerinin anlaşılmasıdır. Literatürden gelen kavramlar, yönetmelikler ve mevzuat, merkezi ve yerel yönetimin mekandaki projeleri, kurgusal olmadan araştırılarak, olduğu gibi ele alınmıştır. İBB ve ŞPO- İstanbul Şubesi ile yapılandırılmış görüşmeler yapılarak ulaşım projelerindeki yönetim yetkileri ve seçilen projelerin özellikleri hakkında bilgiler toplanmıştır. Edinilen veriler ışığında İstanbul Metropoliten Alanı'nda merkezi ve yerel yönetim olan Bakanlıkların ve Büyükşehir Belediyesinin yetki alanları alanda mekansallaştırılmıştır. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi'nin yetki alanında kalan uygulanan veya uygulanmakta olan projeler içerisinden örneklemler seçilerek süreçleri hakkında inceleme yapılıp; açıklanmıştır. Sonuç bölümünde çalışmanın tüm verileri derlenmiş; çalışmanın temel sorularına cevap verilerek oluşturulan hipotezler doğrulanmaya çalışılmıştır.