İstanbul Vezneciler Semtinde Osmanlı Dönemine Ait Yok Olan Mimari Eserler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KÜBRA NUR TAŞDAN
Danışman: Nesrin Çiçek Akçıl Harmankaya
Özet:Vezneciler, İstanbul'un Fatih'e bağlı Eminönü ilçesinde, Şehzadebaşı ile Beyazıt Meydanı arasında bulunan bir Osmanlı dönemi semtidir. Tarihi Yarımada'nın kültürel miras açısından değerli bir bölgesinde, anıtsal camileri olan Süleymaniye, Laleli, Beyazıt semtlerinin arasında konumlanmaktadır. Fetih sonrası imar hareketleriyle gelişen, sahip olduğu mimari eserlerle ve kurulan mahalleleriyle bir semt haline gelerek Osmanlı kimliği kazanan Vezneciler, mimarlık tarihi açısından bakıldığında, bugüne ulaşan veya ulaşamayan mimari mirasıyla oldukça önemlidir. Ancak bölgede yapılan akademik çalışmalar yetersiz olup, bu çalışmalarda Vezneciler, bir semt olarak tanımlanmadığı gibi sınırları da tariflenmemiştir. Vezneciler, bugüne kadar yangın ve depremlere maruz kalmış, mimari yapılar zarar görmüştür. Bu afetler ile 20. yüzyılda İstanbul'da uygulanan imar planları sebebiyle semtte bulunan pek çok Osmanlı eseri yok olmuştur. Bu çalışma, Vezneciler 'in sınırlarının belirlenmesi, barındırdığı Osmanlı dönemine ait yok olan mimari eserlerin ortaya çıkartılması ve bu sayede yapıların semt kimliğindeki rolleri ile mimarlık tarihi açısından önemi ortaya çıkartılarak literatüre kazandırılması amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaca yönelik olarak çalışmada, Vezneciler semtinin Osmanlı Dönemi'ne ait yok olan mimari mirası incelenmiştir. Araştırılan yapı tipleri 15.-18. yüzyıllar arasında inşa edilmiş ibadet yapıları, türbe ve hazireler, eğitim yapıları ve su yapıları ile sınırlandırılmış, bu yapıların konumu, tarihi ve mimari özellikleri ele alınmıştır. Bu kapsamda, Vezneciler semtinin sınırları, eski İstanbul haritaları, literatür, dijital kaynaklar taranarak tespit edilmiş ve semtin genel özellikleri, konumu, tarihçesi, sosyal ve ekonomik yapısı ile tanıtılmış, yok olan mimari eserlerin ada ve parselleri fotoğraflanarak günümüzdeki konumları belgelenmiştir. Semtin geçirdiği değişimler, Antik Dönem, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemleri şeklinde ele alınarak incelenmiştir. Yapıların banilerine, inşa ve yıkım tarihlerine, inşa dönemlerine, türlerine ait veriler grafik ve tablolar ile karşılaştırılarak çıkarımlarda bulunulmuştur. Çalışmanın mimarlık tarihi literatürüne bir semt kazandırması ve gelecekte Vezneciler'de yapılacak rekonstrüksiyon ve ihya çalışmalarına altlık oluşturması hedeflenmektedir.