Yeni Medya Düzeninde Sızıntı Gazeteciliği Bağlamında Wikileaks'in Analizi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Burçak Orçun Erkin
Danışman: Meltem Bostancı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmada kitle iletişim ve enformasyon teknolojilerinin, gazetecilik mesleği üzerindeki dönüştürücü etkisi sonucu ortaya çıkan sızıntı gazeteciliği kavramı, WikiLeaks'ın analizi üzerinden, kaynak tarama yöntemi kullanılarak irdelenmiştir. Tarihi 13. yüzyılda ortaya çıkan haber kağıtlarına dayanan ilk kitle iletişim aracı gazete ile gazetecilik mesleği, matbaanın keşfinin ardından giderek daha hızlı bir şekilde gelişen ve yayılan teknolojik yeniliklerin etkisiyle, önemli değişimler geçirmiştir. Özellikle Sanayi Devrimi sonrası yaşanan gelişmeler gazetelerin tiraj ve maliyetlerini olumlu yönde etkileyerek yaygınlaşmasına neden olurken, fotoğraf, telgraf, telefon, buharlı baskı, makineyle dizgi, telsiz, radyo, televizyon gibi teknolojik yenilikler, mesleğe yeni imkan ve olanaklar sunmuştur. 20. yüzyıl sonlarında yaşanan internet devrimi, radyo ve televizyonun ardından, yazılı basın ve elektronik basın arasındaki ayrımı netleştirmiş ve gazetecilik açısından çok önemli bir dönüm noktası olmuştur. İnternetin en yaygın haber paylaşım aracı haline gelmesinin ardından ortaya çıkan 'İnternet Gazeteciliği' kavramına, web teknolojilerinin gelişmesiyle birlikte 'Yurttaşın Gazeteciliği' ile bu çalışmanın da konusu olan 'Sızıntı Gazeteciliği' kavramları eklenmiştir. Günümüzde enformasyon ve iletişim teknolojileri alanında yaşanan gelişmeler, egemen güçlerin tahakkümü altındaki bilgiyi özgürleştirirken, teknoloji gazetecilik yol ve yöntemleri ile gazetecinin rolü ve görev tanımını da derin bir dönüşüme uğratmıştır. Bu noktada geleneksel gazetecilik ile web teknolojilerini bir araya getiren 'Sızıntı Gazeteciliği' kavramı özel bir ilgiyi hak etmektedir. Sızıntı gazeteciliğini sistematik olarak uygulayan ilk yayın kuruluşu WikiLeaks, tamamen kendine özgü teknik altyapısı, çalışma şekli ve örgütlenmesi ile, hükümetleri, ekonomik ve politik iktidar yapılarını, büyük şirketleri şeffaflaşmaya zorlamaktadır. Tekelleşme, yozlaşma, baskı, sansür, iktidar-sermaye ilişkileri gibi nedenlerle, dördüncü kuvvet görevinden uzaklaşan gazetecilik mesleği giderek daha fazla itibar kaybetmiştir. Bu noktada WikiLeaks'ın uyguladığı gazetecilik modelinin, meslek için ne anlama geldiği irdelenmeli ve fırsat olarak değerlendirilmelidir. Anahtar kelimeler: Sızıntı gazeteciliği, WikiLeaks, gazetecilik, kitle iletişim araçları