Gümülcineli İsmail Hakkı ve siyasi faaliyetleri (1908-1945)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZLEM ARSLAN

Danışman: Cezmi Eraslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

II.Meşrutiyet Devri, gerek uluslararası gelişmeler, gerekse iç siyasi hayatta meydana gelen değişikliklerle Türk Tarihinin üzerinde hala en çok tartışılan dönemlerinden birini oluşturmaktadır. Osmanlı Devleti bu süreçte yalnızca dış politik ve askeri ilişkilerde karşı karşıya kaldığı sorunlarla uğraşmamış; bununla birlikte iç siyasette de iktidar-muhalefet ilişkileri ve çok partili hayatla tanışmıştır. Bu süreçte kurulmuş olan fırkalar iktidar-muhalefet ilişkisi ile birlikte siyasi hayatta rekabet algısını oluşturmuş ve böylece bu fırkalara mensup pek çok muhalif sima da Türk siyasi hayatında yerlerini almıştır. Bu simaların siyasi faaliyetlerini en etkin şekilde sürdürenlerinden ve buna mukabil en az bilinenlerden biri şüphesiz Gümülcineli İsmail Hakkı'dır. II.Meşrutiyet henüz ilan edilmeden siyasete atılan Gümülcineli İsmail Hakkı, yalnızca II.Meşrutiyet Devrinde değil; 1945 yılındaki ölümüne kadar olan süreçte de siyasetle hep iç içe olmuştur. Bu tezde Türk siyasi hayatının en hırslı muhaliflerinden biri olan Gümülcineli İsmail Hakkı'nın ölümüne kadar gerçekleştirmiş olduğu siyasi faaliyetleri izah ve analiz edilmeye çalışılmıştır. Bu analizlerin ana çerçevesini Gümülcineli İsmail Hakkı'nın faaliyetleri oluşturmakla birlikte, tüm gelişmeler iç ve dış siyasi faktörlerin ışığında aktarılmaya ve Gümülcineli İsmail Hakkı'nın faaliyetlerinin bu gelişmelerden ne şekilde etkilendiği tahlil edilmeye çalışılmıştır. Tüm bunlar yapılırken bilhassa Meclis-i Mebusan Zabıt Cerideleri ile dönemin gazete ve dergilerinden faydalanılmıştır. Bunların yanında arşiv kaynakları, dönemin şahsiyetlerinin hatıraları ve telif eserler tez yazarken faydalanılan diğer kaynakları oluşturmuştur. Tüm bu kaynakların ışığında yapılan değerlendirmeler yardımıyla Gümülcineli İsmail Hakkı'nın muhalif tavrının motivasyonu ve fikri arka planı da saptanmaya çalışılmıştır.