Zelizer'in teorileri ışığında yakın ilişkilerde paranın sosyal anlamı: Çift gelirli haneler üzerine nitel bir araştırma
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELİS NİSAN ÇİFTÇİ
Danışman: Filiz Baloğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma paranın anlamlandırılma süreçlerini ve buna bağlı olarak hane içinde paranın kadın-erkek yakın ilişkiler üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. İktisadi disiplin içinde tanımlanan paranın toplumsal hayattan kopuk ve tek yönlü ele alınmasını eleştiren bu çalışma; paranın sosyal anlamının ne olduğunu, bu anlamı nasıl kazandığını ve paranın toplumsal ilişkilerle etkilimin ne olduğunu incelerken paranın tek yönlü olmadığını kanıtlamayı hedeflemektedir. Bununla beraber bu çalışma gerçekleştirilen ekonomik işlemlerin benlik duygusunun gelişimi, cinsiyet ve sınıfsallık ile olan ilişkisini ortaya koymaktır. Bu bağlamda iktisat sosyolojisinin önemli isimlerinden Viviana Zelizer'in, yakın ilişkiler ile ekonomi arasındaki bağlantıya dayandırdığı ilişkisellik yaklaşımını temel alınmıştır. Para, bireylerin ilişkilerindeki etkinliğini ve ilişkinin türünü belirlerken; kişilerin parayı kazanış şekilleri, hediyeleşmeleri vb. durumlar da sosyal ilişkileri etkilemektedir. Bu yüzden para, toplumsal değer ve kültür arasında etkileşim bulunmaktadır. Bu nedenle paranın değerini ve geçerliliğini belirleyen de toplumsal ilişkiler ve yapıdır denilebilir. Böylelikle toplumsal alana sirayet eden para ekonomik değerinin yanında sembolik bir değer de kazanır. Dolayısıyla bu iki alanın birbirine olan etkisi incelemeye değerdir. Ayrıca Türkiye'de iktisat sosyolojisi alanındaki çalışmaların az olmasından kaynaklı, bu çalışmayla literatürdeki boşluk doldurulmaya çalışılmıştır. Fenomenolojik araştırma yöntemi kullanılarak çift gelire sahip evli ve birlikte yaşayan çiftlerle görüşmeler yapılmıştır. 9'u evli 4'ü birlikte yaşayan çift olmak üzere toplam 13 çift ile görüşülmüştür. Görüşmeler deşifre edildikten sonra MAXQDA programına aktarılarak kodlama sistemiyle veriler analiz edilmiştir. Görüşmeler sonucunda katılımcıların parayı tanımlama ve anlamlandırma biçimlerinin hem iktisadi hem sosyal anlamı içerecek şekilde çift yönlü olduğu tespit edilmiştir. Katılımcıların evli olmaları veya birlikte yaşamaları değişkenine göre hane gelirini toplama ve hane harcamalarını düzenleme biçimlerinin farklılaştığı tespit edilmiştir. Bu ilişiklinin anlamlandırılması ve katılımcıların ilişkilerinden beklentileriyle alakalı olarak farklılaşmaktadır. Hane harcamalarında paranın yönetimi ve hangi harcamaya kullanılacağı ise kadının geliri ve erkeğin gelirine göre farklılaşmaktadır. Genelde erkeklerin parası temel ihtiyaçları karşılarken, kadınların ki keyfi harcamalara yönlendirilmektedir. Kadın-erkek değişkenine göre bir diğer farklılaşma ise paranın duygularla olan ilişkisinde gözlemlenmiştir. Paranın sosyal anlamını daha çok belirten ve paranın duygularla ilişkisini daha fazla kuran kadınlardır. Anahtar Kelimeler: Para, paranın sosyal anlamı, hane halkı, ilişkisellik, kadın-erkek ilişkileri