1990 sonrası Türk sinemasında ana akım dışı filmlerde toplumsal cinsiyet ile çatışma yaşayan başkarakterler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMRE FIRAT
Danışman: Berceste Gülçin Özdemir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma toplumsal cinsiyeti odağına alan ve sorgulayan filmler üzerinedir. Çalışmanın amacı bu filmlerde toplumsal cinsiyet ile iç ve dış çatışma yaşayan başkarakterleri keşfetmektir. Çalışmanın kapsamı ise 1990-2022 yılları arasında Türk sinemasında üretilen ana akım dışı filmler ile sınırlandırılmıştır. Çalışma boyunca sadece uzun metrajlı kurmaca filmlere odaklanılmıştır. İlk bölüme toplumsal cinsiyet kavramı açıklanarak başlanmıştır. Feminizm ve queer kuram kapsamında üretilen belirli çalışmaların toplumsal cinsiyet kavramının tartışılması ve sorgulanmasına katkıları incelenmiştir. Birinci bölümde toplumsal cinsiyeti odağına alan film kuramları ve filmlerden bahsedilmiştir. Bu noktada feminist film kuramı, feminist sinema, queer film kuramı ve queer sinema incelenmiştir. Bu bölüm, çalışmanın bağlamını oluşturmak adına önem taşımaktadır. İkinci bölüm Türk sinemasında toplumsal cinsiyeti odağına alan uzun metrajlı kurmaca filmlerdeki başkarakterler ile ilgilidir. Türk sinemasındaki başkarakterlerin toplumsal cinsiyet ile ilişkisi yazılı ve görsel-işitsel kaynaklar aracılığıyla incelenmiştir. Türk sineması tarihinin incelenmesi araştırmanın çalışma grubu olarak seçilen filmlerin önemini ortaya koymaktadır. Buna ek olarak çalışmada odaklanılan dönem olan 1990 sonrası Türk sinemasının ve ana akım dışı filmlerin değerlendirilmesine katkı sunmaktadır. Bu tez çalışması, nitel araştırma yöntemi temeline dayanan, çalışma grubunu oluşturan filmlerin gömülü teori yöntemiyle incelendiği sistematik desene sahip bir çalışmadır. Çalışma grubu Lola + Bilidikid (1999), Gözetleme Kulesi (2012), Sibel (2018) ve Bilmemek (2019) isimli filmlerden oluşmaktadır. Araştırmanın problemi, amacı, sınırlılıkları ve yöntemi aynı zamanda bu tezin Türk sineması ve toplumsal cinsiyet konusu bağlamında yapılan çalışmalar arasındaki önemini de belirlemektedir. Tez çalışması sonucunda Türk sinemasında belirli sayıda ana akım dışı filmin toplumsal cinsiyeti sorguladığı ve bu filmlerdeki başkarakterlerin anlatı boyunca toplumsal cinsiyet ile ilişkili baskılar karşısında iç ve dış çatışmalar yaşadığı görülmüştür.