Levami'un-nur (Metin ve Değerlendirme)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ahmet ÜSTÜNER

Danışman: Mahmut Ak

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

XVII. Yüzyıl'da yaşamış Osmanlı bilim dünyasının önemli simalarından biri olan Kâtib Çelebi, yazmış olduğu eserler ile asırlarca adından söz ettirmeyi başarmıştır. Bunlardan biri olan Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor de onun bir tercüme / telif eseri olarak literatürde yerini almıştır. Günümüzde eserin yurt içinde ve yurt dışında ondan fazla nüshası bulunmaktadır. Aslen Felemenk bir coğrafyacı olan Gerardus Mercator'un meşhûr Atlas Minor adlı Latince eserinin tercümesi olan Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor, kıtaların genel tasnifine uygun olarak tarihî coğrafyadan bahsetmekte, aynı zamanda Avrupa'dan itibaren bütün dünya hakkında tarihî, coğrafî, siyâsî, hukûkî ve efsanevî bilgiler de içermektedir. Ayrıca ele alınan eserde, Mercator projeksiyonuna göre çizilmiş 148 adet haritanın Kâtib Çelebi tarafından kopya edilmiş örnekleri de yer almaktadır. Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmet-i Atlas Minor, Kâtib Çelebi'nin meşhûr Cihânnümâ adlı eserinde kaynak olarak kullanılmak amacıyla tercüme edilmiştir. Bu bağlamda, Cihânnümâ'nın yeni bir tertib üzere ikinci kez kaleme alınması sırasında özellikle Avrupa kısımlarında temel kaynak olarak kullanılmıştır. Avrupa'daki coğrafî gelişmelerin Osmanlı'ya aktarılması konusunda önemli bir araç olan eserde Latince'den tercüme edilmiş metinlerin yanısıra Kâtib Çelebi'nin yorum ve eleştirileri de geniş yer tutmaktadır. Günümüz literatürüne kazandırılmak amacıyla Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmeti Atlas Minor'ün nüshaları araştırılarak incelenmiş ve eserin müellif hattı olan Nuruosmaniye nüshası transkribe edilmiştir. Eser içeriğinin anlaşılması ve tercümenin sıhhatinin sağlanması amacıyla Latince Atlas Minor ile birlikte incelenmiş ve Levâmi'u'n-Nûr fî-Zulmeti Atlas Minor'ün önemi hem dönemi hem de sonraki coğrafya çalışmaları açısından değerlendirilmiştir. Ayrıca eserin müellif ve mütercimlerine dair bilgiler kaleme alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Kâtib Çelebi, Levâmi'u'n-Nûr, Cihânnümâ, Gerardus Mercator, Atlas Minor.