Ahmed Fâris eş-Şidyâk'ın es-Sâk ʿAle's-Sâk fî mâ Huve'l-Fâryâk adlı eserinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: AHMET ŞAKİR GÜL

Danışman: Ömer İshakoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın inceleme konusu, modern Arap edebiyatının gelişiminde eserleriyle çığır açıcı bir rol oynamış olan Ahmed Fâris eş-Şidyâk'ın en önemli yapıtı olarak kabul edilen "es-Sâk ʿAle's-Sâk fî mâ Huve'l-Fâryâk" isimli kitabıdır. Klasik Arap edebiyatının gölgesinde, batılı realist anlatım tarzlarının tesiriyle ortaya çıkmış özgün bir yapıt olarak tarif edebileceğimiz eserin tür olarak sınıflandırılmasında farklı görüşler ortaya atılsa da modern dönem Arap edebiyatının başlangıç evresindeki önemli metinlerinden kabul edilir. Muhteva olarak şiir, hikâye, makâme, roman, seyahatname ve taşlama gibi pek çok türle bağlantılı olarak incelenebilecek metinler barındıran, tür açısından zengin olan bu eserin en önemli özelliklerinden biri de yazarın sözlükçülüğünü ortaya koyduğu ve klasik sözlüklerden biri olan el-Fîrûzâbâdî'nin (ö.817/1415) el-Kâmûsu'l-Muhît'inden yararlanarak oluşturduğu çeşitli konulardaki eşanlamlı, yakın anlamlı ya da ıstılâhî kelime listelerine yer vermesidir. Bahsedilen kelime listelerinin yanında yazar çeşitli konularda okurlarla direkt olarak ya da kahramanları vasıtasıyla görüşlerini paylaştığı bölümlere yer vererek asıl hikayesini hemen her fırsatta kesintiye uğratır. Kitapta yazarın dilimizde "istitrat" ya da "arasöz" ve İngilizcede "digression" olarak bilinen asıl konudan uzaklaşma manasına gelen bu üslubu yaygın olarak kullandığı görülmektedir. Eserle ilgili detaylı monografik bir çalışmaya rastlanılmaması bizi bu eseri tez konusu olarak incelemeye sevk etmiştir. Çalışmamızda ilk olarak eser muhteva olarak incelenmiş olup daha sonra bu içeriğin otobiyografik roman olarak kabul ettiğimiz bölümleri bakış açısı, olay örgüsü şahıslar, zaman, mekân, dil, üslup ve anlatım teknikleri gibi yapısal unsurlar bağlamında analizi yapılmıştır. Ayrıca eserde yer alan dört adet makâme muhteva ve yapı bakımından incelenmiştir.