Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ABDULSAMET AYDIN
Danışman: Musa Alak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:
Arapça, İslam medeniyetinin temel kaynakları olan Kur'an'ın ve Hz. Peygamber'in (sav) hadislerinin dili olması sebebiyle İslam toplumu içerisinde önemli bir konuma sahiptir. Bu da Arapçayı üzerine birçok çalışma yapılan bir olgu hâline getirmiştir. Buna binaen Arapça grameri ve diğer ilimler üzerine birçok çalışma yapılmış; bu çalışmalar sonucunda Arapçanın öğrenimi ve öğretimi hedeflenerek İslam dinine hizmet etmek amaçlanmıştır. Bu çalışmalardan bir tanesi de Abdülkāhir elCürcânî'nin, Ebû Ali el-Fârisî'nin el-Îzâh adlı eseri üzerine kaleme aldığı el-Muktesıd fî şerhi'l-Îzâh adlı şerhidir. Cürcânî'nin belagat üzerine yaptığı çalışmaların daha önde olması nedeniyle onun nahiv ilmindeki yönü ihmal edilmiş; bu durum, onun bu yönünün bilinmesine büyük oranda olumsuz etki etmiştir. Bu sebeple bu çalışma, Abdülkāhir el-Cürcânî'nin nahivdeki konumunu el-Muktesıd fî şerhi'l-Îzâh eseri bağlamında ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çalışma üç ana bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümün ilk kısmında bu metnin sahibini tanıtma adına Ebû Ali el-Fârisî'nin hayatına, şahsiyetine ve eserlerine yer verilmiş; bu bölümün ikinci kısmında ise elÎzâh adlı eser; genel bilgileri, kaynakları ve muhtevası gibi çeşitli yönlerden detaylıca incelenmiştir. İkinci bölümde bu şerhin sahibi Abdülkāhir el-Cürcânî'nin hayatına, şahsiyetine ve eserlerine yer verilmiş, onun biyografisiyle alakalı keşfedilen yeni bilgiler, bu çalışma tarafından ortaya konmuştur. Üçüncü bölümde ise genel olarak Abdülkāhir el-Cürcânî'nin nahivdeki yeri, el-Muktesıd fî şerhi'l-Îzâh eseri bağlamında incelenmiştir. Bu bölümün ilk kısmında bu eser hakkında genel bilgilere, muhtevasına, metodu ve üslubuna, kaynaklarına ve önemine yer verilmiş; ikinci kısmında ise Abdülkāhir el-Cürcânî'nin nahivdeki mezhebi, nahiv usulü, ta'lilleri ve tercihleri, elMuktesıd adlı eserinden pasajlar ve bazen de çeşitli örnekler sunularak ortaya konmaya çalışılmıştır.