İşrâkî Felsefe Geleneğinde Misâl Âlemi: Sühreverdî Örneği

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2016

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Fatma TURĞAY

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ömer Mahir ALPER

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İşrâkî felsefenin metafizik anlayışının bir gereği ve onun ayırt edici özgün unsurlarından biri olan âlem tasavvuru, en genel anlamıyla bir farklılık ve belirlenim ilkesi olan misâl kavramına dayalı kozmolojik bir sonuç olarak misal âlemini ortaya çıkarır. Metafizik âlemle fizik âlem arasında, bu iki âlemi birleştiren ve ayıran, asılı/muallak imgelerden oluşan ve ontolojik bir varlık statüsüne sahip olan misâl âlemi, âlemin misâllerden oluşan mertebeli yapısına kendi varlığıyla işaret eder. Misâl âleminin gerçeklik seviyesi çift kutuplu birbirine zıt görünen alanları ontolojik temelde benzerlikle birleştiren, ontik varlığını farklılığıyla ortaya çıkaran bir hakikat mertebesidir. Bu mertebenin insandaki karşılığı ise mütehayyile gücüdür. Bu gücün alanına giren her tür insânî gerçeklik de bu âlem mertebesiyle ilişkilidir. Sühreverdî el-Maktûl'ün (ö. 587/1191) misâl âlemi anlayışını temel alan bu çalışma, işrâkî felsefenin hakikat anlayışının farklı varlık alanlarında nasıl tezâhür ettiğinin görülebilmesine yönelik olarak, her biri diğeriyle bu zeminde ilişkili bölümlerden oluşmaktadır. Bu bölümlerde misâl kavramı ve bu kavram üzerinde şekillenen misâl âleminin metafizik temelleri ve kozmolojik alanda kendini gösteriş biçimi, insanla ilişkili olarak psikolojik ve epistemolojik görünüm ve boyutları incelenmekte; kendisinden sonraki âlem telakkilerine de ilham veren bu işrâkî yaklaşımın hangi felsefî temellere dayandığı araştırılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Sühreverdî, İşrâkî Felsefe, Misâl Âlemi, Muallak Misâller, Mütehayyile.