Küçük Macellan Bulutsusundaki Süpernova Kalıntısı 1E 0102.2-7219'un X-Işın Özellikleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Neslihan Alan

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Selçuk BİLİR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doktora tez çalışmasında, Küçük Macellan Bulutsusu'ndaki oksijence zengin süpernova kalıntısı (SNR) 1E 0102.2-7219'un 1999 ile 2012 yılları arasındaki yüksek usaysal çözünürlüklü 20 gözlemini kapsayan Chandra arşiv verileri incelenerek (~273 ksn), kapsamlı bir X-ışın tayf analizi gerçekleştirilmiştir. Bu tayfsal analizle, kalıntının konumsal olarak kimyasal yapısının, böylece ata yıldızın doğasının, patlama özelliklerinin ve SNR dinamiklerinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu kapsamda, kalıntı küçük bölgelere ayrılarak incelenmiş ve plazma parametreleri ile element bollukları konumsal olarak elde edilmiştir. Öncü şokun süpürdüğü çevresel maddenin fiziksel yapısı da ilk kez bu tez çalışmasıyla ortaya çıkarılmıştır. 1E 0102.2-7219'un dokuz farklı doğrultusu için hesaplanan O, Ne ve Mg bolluklarının radyal profilleri, değme süreksizliğinin kalıntı merkezinden ~5-5.5 pc uzaklıkta bulunduğunu, kalıntının batı ve güneybatı yönlerinde diğer doğrultulardan daha fazla ilerlediğini ve element bolluk dağılımlarının asimetrik yapıda olduğunu göstermiştir. Ata yıldızın kütlesi kalıntıdaki ortalama O/Ne, O/Mg ve Ne/Mg bolluk oranlarına dayanılarak ~40 M_☉ olarak belirlenmiştir. 1E 0102.2-7219 için Sedov yaşı yaklaşık 3,500 yıl ve patlama enerjisi E_0~1.8x10^51 erg olarak hesaplanmıştır.