Milliyetçi- Muhafazakâr Neslin Yetiştirilmesinde Bir Çatı: İlim Yayma Cemiyeti: 1951-1981
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyasal Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MEHMET GÜLDAL
Danışman: Güven Gürkan Öztan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İslami muhafazakârlık, Cumhuriyet Türkiye'sinde hem toplumsal hem de siyasal alanda derin etkiler bırakan bir ideoloji olarak öne çıkmıştır. Bu ideoloji, özellikle 1950'lerden itibaren Demokrat Parti'nin desteğiyle güç kazanarak, dini değerlerin toplumsal ve bireysel yaşamdaki önemini vurgulamış, dindar nesillerin yetiştirilmesi hedefini merkezine almıştır. İslami muhafazakârlık, bu süreçte sadece bireysel dindarlığı teşvik etmekle kalmamış, aynı zamanda sosyal dönüşüm projeleri ve manevi kalkınma anlayışlarıyla toplumu yeniden inşa etme çabasında olmuştur. Bu bağlamda, İlim Yayma Cemiyeti (İYC) Türk sağının kurumsal ve ideolojik yapılanmasının bir parçası olarak, milliyetçi muhafazakâr bir çerçevede yeni bireyler yetiştirmeyi amaçlayan önemli bir aktör olarak ortaya çıkmaktadır. 1951 yılında kurulan İYC, farklı sosyal tabakalardan gelen bireyleri bir araya getirerek, eğitim, din, siyaset ve ekonomi gibi çeşitli alanlarda geniş bir etki ağı kurmuş ve dindar nesil yetiştirme misyonunu politik bir çizgi olarak benimsemiştir. Cemiyetin, Türk sağının oluşumundaki rolü ve etkinliği, Soğuk Savaş döneminin toplumsal dinamikleriyle yakından ilişkilidir. Bu dönemde, İYC, muhafazakâr toplum projesi çerçevesinde aktif bir şekilde faaliyet göstermiş ve ideolojik temellerini bu süreçte güçlendirmiştir. İYC'nin kuruluşu, gelişimi ve bugüne uzanan etkinlikleri, Soğuk Savaş dönemi Türk sağı içerisindeki diğer oluşumlarla karşılaştırıldığında, kendi özgün yapısını ve işleyişini korumuş olmasıyla dikkat çeker. Cemiyet, Türk sağının kurumsallaşmasında ve dindar nesil yetiştirme hedefinin gerçekleştirilmesinde kalıcı bir etki bırakmış; bu yönüyle diğer benzer yapıların ötesine geçerek, günümüzde de aktif bir sivil toplum kuruluşu olarak varlığını sürdürmüştür. Bununla birlikte, akademik literatürde İYC üzerine yapılan çalışmalar, diğer muhafazakâr yapıların analizleriyle kıyaslandığında sınırlı kalmıştır. İYC'nin Soğuk Savaş dönemindeki ve sonrasındaki toplumsal ve siyasal etkisi, Türk sağının dinamiklerini anlamada kritik bir öneme sahip olmasına rağmen, bu konudaki akademik incelemeler yetersizdir. Bu çalışma, İYC'nin tarihsel gelişimini, ideolojik konumlanmasını ve toplumsal etkilerini ele alarak, Türkiye'deki muhafazakâr gençlik tartışmaları ve sağın kurumsal yapılanmasındaki yerini daha derinlemesine anlamayı hedeflemektedir. Sonuç olarak, İlim Yayma Cemiyeti, Cumhuriyet Türkiye'sinde İslami muhafazakârlığın önemli bir temsilcisi olarak, dini değerler etrafında şekillenen bir toplum ve dindar nesil yetiştirme misyonunu kararlılıkla sürdürmüştür. Cemiyetin bu hedef doğrultusundaki faaliyetleri, hem Türk sağının ideolojik haritasının çizilmesine katkıda bulunmuş hem de muhafazakâr düşüncenin kurumsal temellerinin atılmasında belirleyici bir rol oynamıştır. Bu çalışma, İYC'nin bu bağlamdaki rolünü analiz ederek, cemiyetin tarihsel etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.