İngiliz tiyatrosunda iklim değişikliği oyunları ve Hipernesne Teorisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: ÖYKÜ ERTAN
Danışman: Özlem Karadağ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Küresel ısınma, dönemimizin en önemli sorunları arasında yer alıyor. Sosyal sorunların aktarımında büyük rol oynamış bir sanat biçimi olarak tiyatro, duyulara ve zihne aynı anda hitap edebilecek zemine sahip. Teatral anlatımın işitsel ve görsel olanakları ideolojileri, duyguları ve tepkileri etkili bir şekilde izleyicisine sunar. Küresel ısınma oyunlarının İngiliz tiyatrosundaki popülerlik ve ağırlığı kayda değer artışı günümüzde gösterse de tiyatro geleneğine ait eserleri geçmişe dönük olarak incelendiğinde iklim sorunlarının etkileri eserlerde gözlemlenmektedir. Küresel ısınıma, iklim ve ekoloji konularının ele alınışının zamanla daha cesur ve açık bir üslup kazandığı inceleniyor. İklim ve ekoloji gibi somut sonuçlara sahip soyut kavramları ele alan eserlerle birlikte bu kavramlara yönelik insani bakış açıları ve tepkileri inceleyecek bakış açılarını kuramsallaştırma ihtiyacı doğuyor. Bu noktada ortaya çıkan eko eleştiri, insanların ekolojiye olan bakış açıları ve bun bakış açılarının metinlere yansımalarını inceliyor. Eko eleştiri kuramı insan ve insan dışındaki dünya arasındaki dinamiklerin sanat ve kültür üzerindeki etkilerine ışık tutuyor. Timothy Morton, eko eleştirinin öne sürdüğü fikirlerden yola çıkarak geliştirdiği Hipernesne teorisi ile küresel ısınmanın belirsiz, soyut ve anlaşılmaz özelliklerinden anlam çıkarmayı amaçlıyor. Morton'ın Hipernesne Teorisi ve iklim sorunlarının sahnedeki sanatsal temsili eleştirmen için küresel ısınma fenomenini ve bu fenomene olan insan tepkisini anlamlandırmak için yeni fırsatlar sunuyor. Bu tez, küresel ısınmayı konu alan çağdaş İngiliz oyunları arasından seçilen dört oyun yardımıyla küresel ısınmanın sahnedeki temsili ve Hipernesne Teorisi'nin uyumlanmasını detaylı bir şekilde incelemeyi amaçlıyor. Steve Waters ve Duncan Macmillan tarafında yazılan oyunların sahnelenmesini bahsedilen teori ile inceleyerek tiyatronun benzer sorunları sunmaktaki çok yönlülüğünün öne sürülmesi hedefleniyor. Tezde Steve Waters'ın The Contingency Plan ismiyle derlenen On the Beach ve Resilience isimli iki oyunuyla beraber Duncan Macmillan'ın Lungs ve 2071 oyunlarına değiniliyor. Küresel ısınmanın Hipernesne Teorisi'yle bağlantılı özellikleri oyunların kurgulandığı zaman ve mekanların bireysel ve resmi olarak ikiye ayrılmasıyla seyirciye aktarılıyor. On the Beach ve Lungs oyunlarında küresel ısınmanın Hipernesne Teorisiyle uyumlanan özellikleri karakterlerin en özel ve kişisel anlarına sızmasıyla gösteriliyor. Resilience ve 2071 ise daha resmi bir zaman mekân seçimiyle insan yapımı kurumların; bilimin ve hükümetlerin küresel ısınmanın özellikleri karşısında düştüğü durum ele alınıyor. Dört oyunun konuları ve metodları birbirinden faklı olsa da küresel ısınmanın Hipernesne olarak ele alınmasını destekleyecek özellikleri her oyunda yer alıyor. Oyunların Hipernesne Teorisi'nin öne sürdüğü düşüncelerle okunması mevcut sistemlerin yetersizliğini ve küresel ısınmanın heybetini gözler önüne seriyor. Tiyatronun sağladığı zemin, yarattığı anlık etki izleyicisini çağdaş dünyanın ve küresel ısınmanın geldiği noktada gereken doğru ve hızlı reaksiyonu oluşturmaya itiyor. İklim sorunlarına gereken anlayış ve tepkinin aciliyeti Hipernesne Teorisi'nin sağladığı heybetli görünümle bir araya geldiğinde daha etkili bir şekilde anlaşılıyor. Sonuç olarak, içinde yer alan oyunlar ve işlenen teori dolayısıyla bu tez tiyatronun birebir seyirciyle etkileşime geçerek sağladığı etki ve küresel ısınmanın gerçeklerine yönelik oluşacak aydınlanmanın önemini belirmeyi hedefliyor. Anahtar Kelimeler: Küresel Isınma, İklim Değişikliği, Tiyatro, Hipernesne Teorisi, Cağdaş İngiliz Tiyatrosu, İklim Değişikliği Oyunları, Duncan Macmillan, Steve Waters, The Contingency Plan, "On the Beach", "Resilience", Lungs, 2071