İstanbul'un Sivil Yapılarında Kullanılan Damgalı Tuğlalar: Suriçi Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Özge TOPTAŞ
Danışman: Üzeyir Serdar Serdaroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Tuğla, medeniyetlerin gelişiminde önemli bir rol oynayan en eski ve dayanıklı yapı malzemelerinden biridir. M.Ö. 3500'lü yıllarda tuğlaların pişirilmesiyle birlikte, tuğlaların üzerine ayırt edici damgalar vurulmaya başlanmıştır. Bu damgalar, bazen yapıldıkları dönemin krallarını, yöneticilerini bazen de üretim yerlerini belirlemeye yararken; dönemin iktisadi, ekonomik ve sosyal hayatına dair ipuçları elde edilmesine olanak sağlamıştır. 19. yüzyılda İstanbul'da çok sayıda tuğla imalathanesinin olduğu ve çok sayıda tuğla ithal edildiği bilinmektedir. Bugün bu tuğlaların üretim yerleri hakkındaki bilgilere arşiv kayıtlarından, sanayi yıllıklarından ulaşılabilmekle beraber tuğlaların üzerindeki damgalar da konu hakkında önemli veriler sağlamaktadır. Bu çalışmada, Osmanlı'nın son döneminde kullanılan damgalı tuğlalar incelenerek, dönemin iktisadi ve mimari değişimleri bu buluntu grubu üzerinden analiz edilmek istenmiştir. Ayrıca, tuğla damgalarının yapılarda kullanım tercihlerini tespit etmek de amaçlanmıştır. Günümüzde damgalı tuğlalar, kültürel tarihin bir parçası olarak değerlendirilmektedir. Mimarlık, sanat tarihi, iktisat ve arkeoloji bilim dallarında yapılan araştırmalara ek olarak, İstanbul'da modern tuğlaların sivil mimariye nasıl yansıdığı, semtlere göre tuğla çeşitliliği ve kullanım yerlerinin kaydedilmesi yoluyla bir envanter oluşturulması ve bu alandaki boşluğun doldurulması hedeflenmiştir. Bu çalışma, İstanbul'un Suriçi mahallelerindeki konutlarda bulunan damgalı tuğlaların incelenmesi ve kayıt altına alınması yöntemine dayanır. Sivil mimari unsurları arasında yer alan konutlarda yirmi sekiz farklı tuğla damgası tespit edilmiştir.