Eski Yunan düşüncesinde mitostan logosa geçişte haz kavrayışının dönüşümü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SELİNAY YILMAZ
Danışman: Nedim Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, mitostan logosa geçişi, insanın kendini ve dünyayı anlama çabasında köklü bir dönüşüm olarak ele almaktadır. Mitolojik düşünce evreni tanrısal iradeyle açıklarken, logos tanrısal olana dayanmayan sorgulama ve sistematik bilgi arayışını öne çıkarmıştır. Bu dönüşüm yalnızca doğa felsefesinin başlangıcı değil, aynı zamanda insanın kendi varoluşunu anlama çabasında yeni bir dönüm noktasıdır. Çalışma, Eski Yunan'da hazzın yazgı ve tanrısal lütufla ilişkilendirilmesinden, felsefenin doğuşuyla birlikte ölçülülük, erdem ve akla uygunluk temelinde yeniden tanımlanmasına uzanan süreci incelemektedir. Thales ile başlayan rasyonel soruşturma, Sokrates'in "kendini bil" öğretisiyle ahlak felsefesi bağlamında etik bir içerik kazanmıştır. Aristoteles, bu çizginin devamında mutluluğu erdeme uygun etkinlik olarak temellendirmiş, hazzı ise bu etkinlikleri tamamlayan doğal bir sonuç saymıştır. Böylelikle haz, mutluluk ve erdem arasındaki gerilime rağmen, insan yaşamının ayrılmaz bir unsuru olarak kabul edilmiştir. Stoacılar, hazların denetimini erdemin zorunlu koşulu olarak görürken, Epikuros hazzı acının yokluğu ve ruh dinginliği ile açıklamıştır. Aristippos, anlık ve bedensel hazları yaşamın tek amacı olarak savunmuş, Demokritos ise ölçülü hazların ruh dinginliği (euthymia) için gerekli olduğunu ileri sürmüştür. Böylece haz, Antik Yunan düşüncesinde hem yaşamın ilkesi hem de ahlak teorilerinin merkezinde yer almıştır. Sonuç olarak çalışma, "kendini bil" düşüncesini haz ve erdem tartışmalarıyla birlikte ele almakta, ayrıca Freud'un psikanalitik kuramındaki "haz ilkesi" ile "gerçeklik ilkesi" ayrımı üzerinden bu tartışmaların modern psikolojiye yansımalarını göstermektedir.