Z KUŞAĞI BİREYLERİN FİNANSAL RİSK ALGISI VE SİGORTAYA KARŞI TUTUMLARI: DAVRANIŞSAL BİR BAKIŞ AÇISI
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyasal Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞE PINAR ULUÇAY
Danışman: Selim Yazıcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Yirminci yüzyılın sonlarından itibaren psikolojik ve bilişsel süreçler hakkındaki tıbbi bulguların yanı sıra bilgi teknolojilerindeki ve finansal piyasalardaki gelişmeler, geleneksel finans yaklaşımındaki rasyonel düşünce kavramında bir paradigma kaymasına yol açmıştır. Geleneksel finansın öne sürdüğü rasyonellik ve mükemmel bilgi varsayımlarının aksine, davranışsal finans, bireylerin finansal kararlarının genellikle bilişsel eğilimlerden etkilendiğini ileri sürmektedir. Davranışsal finans, yatırımcıların ve piyasa profesyonellerinin karar verme mekanizmalarını etkileyen irrasyonel tutum ve davranış kalıplarını anlamada önemli bir rol oynamaktadır. Bireylerin finansal karar verme süreçlerini etkileyen bilişsel eğilimlerle birlikte finansal risk algıları da diğer önemli bir faktördür. Bu kapsamda tezin amacı, Z kuşağı bireylerinin finansal risk algıları ile finansal kararlarını etkileyen bilişsel eğilimlerden aşırı güven, çerçeveleme, kayıptan kaçınma ve sürü psikolojisi eğilimlerini incelemektir. Ayrıca, davranışsal finans literatüründe yer almayan ancak Türk toplumunun sosyo-kültürel yapısında önemli bir yeri olduğu düşünülen "kadercilik eğilimi"nin de bu finansal kararlara etkisini değerlendirmektir. Aynı zamanda, Z kuşağı bireylerinin sigortaya yönelik tutumlarının belirlenmesi ve belirlenen bilişsel eğilimler ve kadercilik eğilimini ile sigortaya karşı tutum arasındaki ilişkide finansal risk algısının mediatör rolünün araştırılması da tezin amaçları arasındadır. Tezin amacı doğrultusunda gerekli olan verilerin toplanması için nicel bir araştırma yöntemlerinden anket tekniği kullanılmıştır. İstanbul'da ikamet eden 18-28 yaş aralığındaki Z kuşağından 474 katılımcıya Google Formlar aracılığıyla çevrimiçi anket ulaştırılmış ve veriler toplanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler SPSS 24 paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda, Z kuşağı bireylerinin finansal risk algılarının yaklaşık olarak yarısının ortalama ve yarıya yakının da yüksek olduğu ve sigortaya yönelik pozitif bir tutum sergiledikleri bulunmuştur. Finansal karar alma süreçlerinde aşırı güven yanılgısı ve çerçeveleme yanılgısı ile sigortaya tutum arasında bir ilişki olduğu tespit edilmiş; bilişsel yanılgılar ve kadercilik eğilimi ile sigortaya tutum arasındaki ilişkide finansal risk algısının mediatör bir rol üstlenmediği sonucuna varılmıştır.