Federal Almanya ve Türkiye'de Militan Demokrasi Anlayışı ve Anayasal Araçları

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Doğukan Atalay

Danışman: Volkan Aslan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Popülist siyasal figürlerin küresel yükselişiyle birlikte anayasa hukukçularının yeniden dikkatini çeken militan demokrasi anlayışı, demokrasiyi kendi araçlarıyla ortadan kaldırmaya çalışan rejim karşıtı aktörlere karşı geliştirilen teorik ve hukuki bir savunma mekanizmasıdır. Bu anlayış, özellikle Nazi rejiminin demokratik süreçler yoluyla iktidara gelmesiyle somutlaşan tehdide karşı, kurucu iktidarların tepki olarak anayasal düzeyde bazı önlemler almasıyla pozitif hukukta yer bulmuştur. Çalışmanın birinci bölümünde, militan demokrasinin ortaya çıkışına zemin hazırlayan tarihsel ve olgusal gelişmeler, bu anlayışın teorik temelleri, tanımı, temel unsurları ve hukuksal araçları ele alınmaktadır. İkinci bölümde, militan demokrasinin anayasal araçlarla ilk kez pozitif hukukta yer aldığı Federal Almanya örneği incelenmekte; Bonn Anayasası'nda öngörülen anayasal düzenlemeler ışığında Federal Almanya'nın militan niteliği analiz edilmektedir. Üçüncü ve son bölümde ise, 1982 Anayasası çerçevesinde Türkiye'deki militan demokrasi anlayışı değerlendirilmektedir. Bu bağlamda, otoriter eğilimlerle özgürlükler arasındaki gerilim göz önünde bulundurularak, özellikle siyasi partilerin kapatılması rejimi üzerinden hukuki araçlar tartışılmaktadır.