Girişimsel eylemler ve dinamik kabiliyetler: Kurumsal bağlamın ılımlaştırıcı rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İşletme Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SERAP KORKARER
Danışman: Mahmut Hızıroğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında firmaların dinamik kabiliyetleri ile girişimsel eylem tarzı arasındaki ilişkide kurumsal bağlamın ılımlaştırıcı rolü araştırılmaktadır. İlgili literatürde, dimanik kabiliyetler ve girişimsel eylemler arasındaki ilişkiye dair son yıllarda artan bir düzeyde kavramsal ve kuramsal çalışma yapılmasına ve az sayıda görgül çalışma yapılmasına rağmen dinamik kabiliyetlerin girişimsel eylemlerin farklı tipolojileri üzerinde nasıl bir etkisi olduğu araştırmalara konu edilmemiştir. Bir başka ifadeyle, literatürde girişimcilik ve dinamik kabiliyetler ile ilgili çalışmalar ya bir bütün olarak girişimsel yönelim/eğilimin dinamik kabiliyetler üzerindeki ilişkisine veya dinamik kabiliyetlerin girişimsel eğilim üzerindeki etkisine ya da her iki olgunun etkileşimsel bir şekilde firma performansı üzerindeki etkisine odaklanmaktadır. Girşimsel eylemleri, Kirzneryan bir anlayışla keşfedici girişimsel eylemler ve Schumpeteryan bir anlayışla yaratıcı girişimsel eylemler olarak kategorize eden ve dinamik kabiliyetlerin her bir boyutunun bu iki farklı girişim tipolojisi üzerinden araştırmaya konu eden bir çalışmaya rastlanmamıştır. Dinamik kabiliyetler yaklaşımının doğasının karmaşıklığı, dinamik kabiliyetlerin değer yaratmadaki rolü ile ilgili yapılan çalışmaların sonuçlarının da tutarsız olmasına neden olmaktadır. Bununla birlikte, rekabet avantajı yaratmada ve sürdürmede en güçlü açıklayıcı yaklaşımlardan biri olarak kabul edilen Dinamik Kabiliyetler yaklaşımının bu öneminden dolayı, değer yaratmadaki rolüne ilişkin araştırmaların daha fazla yapılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Özellikle fırsatları tanımlayan, keşfeden, yaratan ve bunlardan faydalanan girişimci aktörlerin/firmaların değer yaratma sürecinin bir parçası olduğu düşünüldüğünde, dinamik kabiliyetlerin bu süreç üzerindeki rolü daha da önem kazanmaktadır. Ancak, fırsatları tanıma, keşfetme, yaratma ve bunlardan yararlanma olguları farklı epistemolojik temellere sahiptir. İlki eleştirel gerçekçi bakış açısına sahip ve fırsatı insan zihninden bağımsız keşfedilmeyi bekleyen nesnel bir gerçeklik olarak ele alarak tanımlayan epistemoloji, ikincisi ise evrimci bakış açısıyla fırsatı insan zihninin bir ürünü olarak öznel bir sürecin inşası ile tanımlayan epistemoloji. Bu nedenle girişimsel eylemleri tek bir davranış biçimine yön veren tek tanımlı bir fırsat olgusunun sonucu olarak almak, girişimciliğin doğasını tam anlamıyla ortaya koymakta yetersiz kalacaktır. Bu tez, bu açıdan dinamik kabiliyetlerin bu iki farklı epistemolojiye ve dolayısıyla fırsat tanımına sahip girişimci tipojileri üzerindeki etkisini ortaya koymaktadır. Diğer taraftan, firmaların içinde bulunduğu kurumsal bağlamları (düzenleyici, normatif ve kültürel-bilişsel), stratejik eylemlerini yönlendirmekte ve girişimsel eylem tarzının ortaya çıkmasında güçlü etkiye sahip olmaktadır. Kurumsal bağlam, her bir aktörün öznel yorumlarını, süreçler ve yapıların içiçe geçtiği bir bütünü içermektedir. Girişimcilerin içinde yer aldığı kurumsal bağlam tarafından hem kısıtlandığı hem de etkinleştirildiği literatürde yaygın olarak kabul edilmektedir. Bununla birlikte kurumsal bağlam ve girişimcilik ilişkisine dair yapılan araştırmalar, genellikle farklı ülkelerin kurumsal bağlamlarının o ülkelerdeki girişimcilik çabalarının yüksek büyüme faaliyetlerine yönelik olma derecesini açıklamaya odaklanmıştır. Oysa, bir ülke içinde de kurumsal bağlamın girişimci aktörler/firmalar tarafından farklı algılanabilmesi söz konusudur. Bu sebeple, araştırmamıza dinamik kabiliyetler ve girişimci eylem tipolojileri arasındaki ilişkide kurumsal bağlamın düzenleyici, normatif ve bilişsel boyutlarının ılımlaştırıcı rolü de incelenmiştir. Bu kapsamda çalışmada, keşfedici ve açıklayıcı amaca yönelik ikincil ve birincil veri kaynaklarından faydalanılarak Türkiye bağlamında faaliyette bulunan 805 firmadan elde edilen anket verileri ile her üç boyut arasındaki ilişki incelenmektedir. Çalışmadan elde edilen verilere ilişki yapılan istitistiksel analizlerine göre, dinamik kabiliyetlerin algılama, kavrama ve dönüştürme boyutlarının her birinin hem keşfedici hem de yaratıcı tarzda girişimci eylem tipolojileri üzerinde pozitif etkisi tespit edilmiştir. Bununla birlikte dinamik kabiliyetlerin keşfedici ve yaratıcı girişimci eylem tipolojileri üzerindeki etkisinde algılanan kurumsal bağlamın boyutlarının ılımlaştırıcı etkileri açısından farklı sonuçlar elde edilmiştir.