İKTİSADİ KAMU KURULUŞLARININ VERGİLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Hukuk Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: METİN KÜÇÜK
Danışman: Salim Ateş Oktar
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Devletler ölçü ve niteliği değişmekle birlikte, asli fonksiyonları dışında piyasalara ve genel olarak da ekonomiye müdahalelerde bulunmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın "Piyasaların Denetimi ve Dış Ticaretin Düzenlenmesi" başlıklı 167. maddesinin "Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici tedbirleri alır; piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler" şeklindeki birinci fıkrası hükmü ile devlete bu görev verilmiştir. Devlet bu müdahalelerde kamu idareleri aracılığı ile doğrudan bulunduğu gibi, gerekli görülen alanlarda piyasa işletmelerine benzer iktisadi kuruluşlar oluşturarak da ağırlıklı olarak sosyal amaçlı faaliyetler yürütmektedir. Çatı kavram olarak, "iktisadi kamu kuruluşu" şeklinde adlandırılan bu işletmelerin, piyasa işletmelerinden, sermaye yapıları ile kâr amacını öncelememeleri dışında önemli bir farkı yoktur. Bu işletmeler, vergi ayrıcalıkları da dahil olmak üzere kamusal ayrıcalıklardan yararlanmazlar. Ayrıcalıklar genel olarak, özel ya da kamusal mülkiyet kriterine göre değil, sektör ayırımı yapılmaksızın faaliyet konusuna göre tanınmaktadır. İktisadi kamu kuruluşları, sermayesinin tamamı ya da yarısından fazlası kamuya ait olan ve kâr amacı olsun ya da olmasın özel sektör anlayışı ile faaliyet gösteren iktisadi işletmelerdir. Devletler çeşitli nedenlerle bu işletmeleri kurmuşlardır. İktisadi kamu kuruluşlarının ekonominin kurallarına uygun olarak, rekabet eşitliği ortamında faaliyette bulunmaları zorunludur. Rekabet eşitliğinin bozulmaması, etkin kaynak dağılımının ve dolayısıyla genel ekonomik etkinliğin sağlanması için de önemlidir. Vergi politikalarının iktisadi kamu kuruluşlarına ayrıcalıklar sağlayacak şekilde oluşturulması, etkin olmayan kaynak dağılımına neden olarak ekonominin genel dengesini bozabilecektir. İktisadi kamu kuruluşları bazı hallerde, kurumlar vergisi ile diğer bazı vergilerden muaf tutulmakla beraber, aynı veya alternatif muafiyetlerin özel kurum ve kuruluşlara da sağlanması nedeniyle, bazı istisnalar hariç olmak üzere, özel sektör işletmeleri ile aralarında önemli bir vergi yükü farkı ortaya çıkmamaktadır.. İktisadi kamu kuruluşlarının özel sektör işletmeleri ile benzer vergisel sorumluluklara tabi olmaları gerekliliğinin yanı sıra iktisadi kamu kuruluşlarının da serbest piyasa şartlarına uygun olarak faaliyette bulunmasını güçleştiren idari, hukuki ve bürokratik engellerin olabildiğince azaltılması gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: İktisadi kamu kuruluşu, vergi, kamu sektörü, özel sektör, muafiyet, istisna.