Marmara Denizi İstanbul İli Supralittoral Zon Kumlarında ve Deniz Suyunda Biyoindikatör Bakterilerin Araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Su Bilimleri Fakültesi, Deniz ve İçsu Kaynakları Yönetimi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Hazal Ertekin
Danışman: Gülşen Altuğ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Denizlerde biyo-indikatör bakteri varlığının araştırılması, insan aktivitelerine bağlı bakteriyolojik deniz kirliliğinin tanımlanması ve ortamda patojen bakteri varlığının göstergesi olarak değerlendirilmesi bakımından önemlidir. Ekosistem ve halk sağlığı bakımından önem taşıyan bu durum deniz alanlarında deniz suyu, sediment ve biyotada yapılan ulusal ve uluslararası farklı çalışmalarda karasal kaynaklı kirlilik ve gemi taşımacılığına bağlı faaliyetlerle ilişkilendirilerek gösterilmiştir. Ancak kıyısal alanlarda, özellikle rekreasyonel amaçla kullanılan bölgelerde, deniz suyunda ve supralittoral zon kumlarında biyoindikatör bakteri varlığının belirlendiği çalışmalar kısıtlıdır. Ülkemiz denizel alanlarında deniz suyu dışında kalan bölgelerde kara deniz etkileşimine bağlı biyoindikatör bakteri varlığını gösteren yeterli çalışma yoktur. Marmara Denizi İstanbul İli kıyısal alanında yüzme amacı ile kullanılan alanların kıyı zonlarında kum örneklerine yönelik bakteriyolojik çalışmaya ise rastlanmamıştır. Bu çalışmada halk sağlığı ve ekosistem sağlığına yönelik bakteriyolojik kirlilik potansiyelini tanımlamak amacı ile Marmara Denizi İstanbul İli kıyısal alanında yüzme faaliyetleri başta olmak üzere rekreasyonel amaçlı kullanılan alanlarda supralittoral zon kumları ve deniz suyu örneklerinde biyoindikatör bakteri düzeyleri araştırılmıştır. Bu amaçla insan aktivitelerinin yoğun olduğu yaz aylarında aylık, kış aylarında ise mevsimlik olmak üzere Florya; Güneş ve Menekşe Plajları, Yeşilköy; Çiroz Plajı, Caddebostan Plajı, Sarıyer; Elmas Kum ve Büyük Liman Plajları, Beykoz; Poyraz Plajı, Şile; Kabakoz Sahil Plajı'ndan yüzey (0-30 cm) deniz suyu örnekleri ve supralittoral zondan kum örnekleri alınmıştır. Aseptik koşullarda alınan deniz suyu örnekleri 0-30 cm yüzeyden steril cam şişelere alınarak soğuk zinciri ile aynı gün İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Deniz Bakteriyolojisi Laboratuvarına ulaştırılmıştır. Supralittoral zondan 0-50 cm derinlikten aseptik koşullarda spatula ile alınan kum örnekleri steril kaplara aktarılarak aynı gün soğuk zinciri ile laboratuvara ulaştırılmıştır. Marmara Denizi İstanbul'da belirlenen 8 istasyonda değişken çevresel parametreler (çözünmüş oksijen, pH, tuzluluk, sıcaklık) yerinde Multiparametre cihazı (YSI 556 MPS) kullanılarak kaydedilmiştir. Örneklerde standart kültürel metot/membran filtrasyon sistemi kullanılarak biyoindikatör bakteriler; fekal koliform, toplam koliform ve fekal streptokok düzeyleri incelenmiştir. Deniz suyu örneklerinde en yüksek toplam koliform değeri Temmuz 2021 örneklemesinde 72.540 KOB/100 ml olarak Kabakoz Plajı tespit edilirken en düşük toplam koliform değeri Mayıs 2022 örneklemesinde 260 KOB/100 ml ile Büyük Liman Plajı olarak tespit edilmiştir. En yüksek deniz suyu fekal koliform değeri Ağustos 2021 örneklemesinde 6.470 KOB/100 ml olarak Elmas Kum Plajı tespit edilirken en düşük fekal koliform değeri Mayıs 2022 örneklemesinde 247 KOB/100 ml ile Büyük Liman Plajı olarak tespit edilmiştir. En yüksek deniz suyu intestinal enterokok değeri ise Temmuz 2021 örneklemesinde 5.356 KOB/100 ml olarak Menekşe Plajı tespit edilirken deniz suyuna ait en düşük intestinal enterokok değeri Ocak 2022 ve Mayıs 2022 örneklemesi 78 KOB/ml ile Caddebostan ve Güneş Plajları olarak tespit edilmiştir. Çalışma süresince en yüksek toplam heterotrofik aerobik bakteri (HAB) düzeyi deniz suyu Mayıs 2022 örneklemesinde 98x1015 KOB/ml olarak Menekşe Plajı tespit edilirken en düşük düzeyi ise Şubat 2021 örneklemesinde 1x10 12 KOB/ml ile Çiroz Plajı olarak tespit edilmiştir. Supralittoral kum örneklerinde en yüksek toplam koliform değeri Temmuz ve Ağustos 2021 örneklemesinde 322.400 KOB/10 g olarak Elmas Kum ve Poyraz Plajları tespit edilirken plaj kumunda en düşük toplam koliform değeri Ocak 2022 örneklemesinde 780 KOB/10 g ile Büyük Liman Plajı olarak tespit edilmiştir. En yüksek plaj kumu fekal koliform değeri Temmuz 2021 örneklemesinde 181.350 KOB/10 g olarak Poyraz Plajı tespit edilirken plaj kumunda en düşük fekal koliform değeri Mayıs 2022 örneklemesinde 234 KOB/10 g ile Büyük Liman Plajı olarak tespit edilmiştir. En yüksek plaj kumu intestinal enterokok değeri ise Mayıs 2022 örneklemesinde 64.610 KOB/10 g olarak Kabakoz Plajı tespit edilirken plaj kumunda en düşük intestinal enterokok değeri Ocak-Mayıs 2022 örneklemesinde 260 KOB/10 g ile Menekşe ve Elmas Kum Plajları olarak tespit edilmiştir. En yüksek toplam heterotrofik aerobik bakteri (HAB) düzeyi plaj kumu Ağustos 2021 örneklemesinde 59x1017 KOB/g olarak Menekşe Plajı tespit edilirken en düşük değeri ise Haziran 2021 örneklemesinde 35x1013 KOB/g ile Poyraz Plajı olarak tespit edilmiştir. Marmara Denizi İstanbul İli sınırında başta yüzme faaliyetleri olmak üzere rekreasyonel amaçlı kullanıldığı için araştırma alanı olarak seçilen istasyonlarda, deniz suyu ve supralittoral zon kumunda sınır değerlerin üzerinde biyoindikatör bakteri tespit edilen alanlar, bu bölgelerin deniz ekosistemi ve halk sağlığı açısından bakteriyolojik kirlilik taşıdığını göstermiştir. Bu çalışmada supralittoral zon kum örneklerinde tespit edilen bakteriyolojik değerlerin deniz suyu örneklerinde tespit edilen bakteri düzeylerinden daha yüksek bulunması deniz suyu ve supralittoral zon etkileşiminin yüzme maksatlı kullanılan alanlarda bakteri habitatı olarak uygun alanlar oluşturduğuna yönelik bölgesel ilk verileri sağlamıştır. Kıyısal alan kumları için tanımlanmış bakteriyolojik limit değerleri yoktur. Ancak bu çalışmada supralittoral zon kumlarında elde edilen yüksek indikatör bakteri ve HAB değerleri kıyısal alan kumları için bakteriyolojik sınır değerlerin oluşturulmasının önemini ve bu alanlarda bakteriyolojik izleme çalışmalarının gerekliliğini göstermektedir.