Esirüddin Ebherî’nin Nefs Anlayışı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zeynelabidin HÜSEYNİ
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ömer Mahir ALPER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, Esîrüddin Ebherî'nin (ö. 665/1265[?]) nefs anlayışına ilişkin görüşlerini analiz etmektedir. VII/XIII. yüzyıl içerisindeki İslam filozoflarının en velûd ve önemli isimlerinden biri olan Ebherî, İbn Sînâcı felsefenin sonraki dönemlere aktarılmasında önemli bir rol oynamıştır. Fahreddin er-Râzî'nin (ö. 606/1210) İbn Sînâcı felsefeye yönelik eleştirilerindeki yaklaşımın etkisinde de kalan Ebherî, nefs konusu bağlamında kendisinden önceki önemli iki ismin görüşlerinden istifade ermiştir. Bununla birlikte onun, bütünüyle İbn Sînâ'yı takip ettiği veya Râzî'nin eleştirilerini, nefs teorisinin merkezine koyan bir düşünür olduğu söylenemez. Ebherî'nin nefs anlayışına ilişkin görüşlerini tespit etmek, ahlak, bilgi teorisi ve metafizik gibi temel felsefi ilimlerin birbirleriyle olan ilişkisini görebilmek adına önem taşır. Hidâyetü'l-hikme ve şerhleriyle birlikte felsefi ilimlerin tedris edilmesinde önemli bir paya sahip olan Ebherî'nin, mezkûr temel eseri dışında bütün felsefî ansiklopedik eserlerini dikkate alarak nefs teorisinin en önemli kısmı olan insanî nefse dair görüşlerini ortaya koyabilmek, tezimizin asıl amacını oluşturur. Çalışmamızın ilk bölümünde nefsin varlığı, tanımı, mâhiyeti, bedenle olan ilişkisi, hudûs ve kıdemi bakımından insanî nefsi inceledik. İkinci bölümde insanî nefsin güçleri ile bilişsel ve yetkinleşme sürecini ifade eden akıllar teorisini ele aldık. Bu bağlamda insanî nefsin ulaşabileceği son yetkinlik halini ifade eden kutsi akıl ve nübüvvet olgusu arasındaki ilişkiyi değerlendirdik. Son olarak nefsin ölümsüzlüğü, tenâsüh, diriliş ve mutluluk konularını ele alarak Ebherî'nin insanî nefse dair görüşlerini bütüncül bir şekilde ortaya koymaya çalıştık.