Anlam yaratımı bağlamında film ve izleyici ilişkisi: Less Than Human kısa filmi örneği
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CEMRE SU AYDIN
Danışman: Emine Nilüfer Pembecioğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bir filmi seyrettikten sonra çıkarılan anlam, filmin kendisine içkin anlamıyla ne kadar örtüşmektedir? Ya da bir film aradan uzun zaman geçtikten sonra tekrar seyredildiğinde anlam neye dönüşmektedir? Bu çalışma anlam çatısı altında film-izleyici ilişkisini iki yönlü ele almaktadır. İzleyicinin film izlerken yarattığı anlamla film içeriği arasındaki bağlam, çalışmanın ana meselesidir. Bunun için öncelikle kaynak taraması yapılarak izleyici konusu üzerine yapılmış kuramsal tartışmalara odaklanılmış daha sonra filmlerde anlamı oluşturmak için kullanılan teknik unsurlar irdelenmiştir. Son olarak ise bu teorik bilgilerin pratikteki karşılığına bakılmış bunun için öncelikle katılımcılara sinema salonuna benzer bir yapıda projeksiyonla karanlık bir ortamda Less Than Human adlı kısa metraj film seyrettirilmiş daha sonra aynı katılımcılarla yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Gönüllülük esasına dayalı olarak 17-30 yaş kategorisinde 6 kadın 6 erkek ve 31-60 yaş kategorilerinde 6 kadın 6 erkek olmak üzere toplam 24 katılımcı çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma, Covid-19 pandemisinden kaynaklı kısıtlamalar kaldırıldıktan yaklaşık bir sene sonra toplumsal "normalleşmenin" bir süredir devam ettiği süreçte tekrarlanmış önceki verilerle karşılaştırılarak betimsel yöntemle analiz edilmiştir. Ek olarak filmin yaratıcılarıyla filmin anlamına dair görüşmeler gerçekleştirilerek katılımcı cevaplarıyla karşılaştırılmıştır. Çıkan bulgulara göre yaş, cinsiyet ve eğitim durumu anlam oluşturmada farklılıklar yaratırken sinemaya gitme, film ve kısa film izleme sıklığı anlam oluşturmada etkili olmamıştır. Farklı hayat deneyimleri, algılayış biçimleri ve kültürel kodlara rağmen filmin yaratıcıları ve izleyicilerin filmden çıkardıkları anlam büyük çoğunlukla örtüşmektedir. İzleyiciler kendi hayat deneyimlerine göre filmden anlamlar çıkarmış dolayısıyla aynı sahne hakkında farklı izleyiciler farklı anlamlar ortaya koymuştur. Aradan geçen süre izleyicinin ortaya çıkardığı anlamın değişmesine neden olmuştur. Filmin seyredildiği dönemdeki toplumsal olaylar ve sürecin getirdikleri anlam yaratımında etkilidir. Araştırmanın yapıldığı dönemdeki Covid-19 pandemisinin izleyicilerin filmden çıkardıkları anlamı etkilediği görülmüştür.