HİLAFETİN KALDIRILMASININ ARAP BASININA YANSIMALARI: EL-KIBLE GAZETESİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, YAKINÇAĞ TARİHİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MAHMUT FIRAT KENANOĞLU
Danışman: Adem Korkmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlılar, I. Selim'in Mercidabık Muharebesi'yle (1516), Suriye, Mısır ve Arap Yarımadası'na ilk adımlarını atmışlardır. Bu fetihlerle birlikte Hilafet makamı Osmanlı hanedanına geçmiş ve bu savaşların komutanı olan I. Selim, resmi olarak ilk Osmanlı halifesi olmuştur. 400 yılı aşkın bir süre boyunca Arapları yöneten Osmanlılar, 1916-1918 yılları arasında Birinci Dünya Savaşı sırasında hem Arap topraklarını kaybetmişler hem de hilafet meselesi gündeme gelmiştir. Arap isyanının bayrağını açan Mekke emiri Şerif Hüseyin, isyanın ilk gününden itibaren bu konuya vurgu yapmıştır. Şerif Hüseyin, kendisi, tüm Arapların kralı olmayı hayal ederken tüm Müslümanların Halifesi olmayı arzulamaktaydı. Bu amaca yönelik, Şerif'in fikirleri, Arap isyanının propaganda aracı olan el-Kıble gazetesinde yayımlanmıştır. el-Kıble gazetesi, Şerif Hüseyin'in isyanı başlatmasının ardından 15 Ağustos 1916 tarihinde ilk sayısını yayımlayarak ortaya çıkmıştır. Dokuz yıl boyunca haftada iki sayı ve her sayıda 4 sayfa olarak yayımlanmıştır. Şerif Hüseyin ile Vehhabi Suud ailesinin çatışması ve Şerif'in mağlubiyetiyle birlikte, 25 Eylül 1924 tarihinde son sayısını yayımlayarak yayın hayatına son vermiştir. 3 Mart 1924 tarihinde TBMM'nin hilafeti kaldırma kararı, gazetede birkaç sayıda ana konuyu oluşturmuştur ve İsyan (devrim), Osmanlı, Türk, Türkiye ve İttihat ve Terakki gibi konular ile birlikte ana başlıklar arasında yer almıştır. Bu tez çalışmasında, el-Kıble gazetesi örnek alınarak, Osmanlı karşıtı Arapların hilafetin kaldırılmasına tepkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, gazetenin tüm sayıları taranarak özellikle 3 Mart 1924 tarihinden sonraki sayılara odaklanılmıştır. Tez çalışmasının sonuçları, daha önce ele alınmamış bu konu aydınlatılmıştır. Türk-Arap ilişkilerine farklı perspektiflerden ışık tutacak ve bugüne kadar devam eden Arap coğrafyasının kaosunu anlamamıza katkıda bulunacaktır.