Türk ve İslam Eserleri Müzesi'ndeki 1991 Numaralı Nizâmî Hamsesi'nin Minyatürleri


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2024

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BERNA VAHAPOĞLU

Danışman: Kadriye Figen Vardar

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tezde konu edilen Hamse-i Nizâmî yazması 1991 numarasıyla Türk İslam Eserleri Müzesi Kütüphanesi yazma eserler koleksiyonunda korunmaktadır. Eser, 1487-1508 yılları arasında, Şiraz'da Mün'ime'd-Din el-Evhadî tarafından istinsah edilmiştir. Yazma üzerinde III. Ahmed mührü, Pertevniyal Vâlide Sultan vakıf mührü ve İslâm Vakıfları Müzesi mührü yer almaktadır. Buna göre 1700'lü yıllardan itibaren seyri takip edilebilen yazmanın İstanbul'a nasıl ve ne zaman geldiği bilinmemektedir. Yazma, 34x19 cm ölçülerinde olup 356 varaktan meydana gelmektedir. Dili Farsça olan metin, tâ'lik hatla, 4 sütun ve 21 satır hâlinde yazılmıştır. Eserde Şiraz-Türkmen üslubunda üretilmiş otuz bir minyatür yer almaktadır. Üç sanatkâr tarafından tasvir edildiği düşünülen yazmada, musavvir amel-i 'Abdü'r-rezzak yazılı bir musavvir kaydı olduğu görülmektedir. Siyah deri kaplamalı ciltli Hamse-i Nizâmî'nin 1b ile 2a sayfalarının tamamı, bölüm başlıkları ile mesnevi başlıkları, sayfa 355b'deki metin araları ve sayfa 356a'da bulunan ketebe kaydı, müzehheptir. Bu çalışmada, Akkoyunlu Türkmen devrinden Safevî devrine geçişte üretilen Hamse-i Nizâmî'nin cilt ve tezhipleriyle beraber, otuz bir minyatür sahnesi üslup özellikleri dikkate alınarak incelenmiş ve çalışmada, çağdaş Osmanlı minyatürlerinden belirli örnekle ile karşılaştırma yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Nizâmî-i Gencevî, Hamse, TİEM, Akkoyunlu, Safevî, Minyatür Sanatı, Şiraz-Türkmen Minyatür Üslubu