Çağdaş Arap Düzyazı Literatüründe Hapishane Edebiyatı (أدب السجون)


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BETÜL ASLAN

Danışman: Ömer İshakoğlu

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Ülkeler hangi yönetim biçimini benimserse benimsesin baskıcı otoriter rejimler, hapishaneyi iktidarlarının istikrarı için bir aygıt olarak kullanmış ve gerek halkın ileri gelenlerini gerekse sıradan vatandaşlarını muhalefet etme suçundan hapsetmiştir. Bu durumun izdüşümlerini Çağdaş Arap Edebiyatı'nda okumak mümkündür ve zaman içinde de oldukça zengin bir literatür ortaya çıkmıştır. Öyle ki yirminci yüzyılın ikinci yarısından itibaren "Edebu's-Sucûn (Hapishane Edebiyatı)" olarak isimlendirilen bir dalın şekillenmeye başladığı görülür. Arap Hapishane Edebiyatı'nın izleri her ne kadar bazı kaynaklar tarafından Cahiliye Dönemi'ne kadar sürülse de sınırları henüz belirginleşmeye başlamıştır ve bu nedenle birçok boyutta tartışmalı bir alandır. Bu konudaki akademik çalışmaların sayıca az olması, ancak Hapishane Edebiyatı'nda her geçen gün daha çok eser yayımlanması ve hem Arap okurunun hem de bu alanla ilgilenen dünya okurunun teveccühünün artması; meselenin geniş çaplı ele alınmasını gerektirmektedir. Yaptığımız literatür taramalarının ardından Arap Hapishane Edebiyatı'nın tanımını ve kapsamını belirlemeye çalıştık. Altı ülkeden seçtiğimiz eserleri tahlil ederek de yaptığımız tanımı örneklendirdik. Bu eserler şu şekildedir: Yusuf İdris'ten el-'Askeriyyu'l-Esved, Fazıl el-'Azzâvi'den el-Kal'atu'l-Hâmise, Abdurrahman Munîf'ten Şarku'l-Mutavassıt, Mustafa Halîfe'den el-Kavka'a, Haşim Garâyibe'den el-Kıttu'l-lezî 'Allemeni't-Tayarân ve Muhammed Musaddak b. Hadrâ'dan Tezmâra 234. Çalışmamız neticesinde vardığımız sonuçta ise, Hapishane Edebiyatı'nın müstakil bir edebiyat dalı olarak var olabilmesi için yeterli ortak özelliklere sahip olduğunu tespit ettik. Anahtar Kelimeler: Hapishane Edebiyatı, Edebu's-Sucûn, Çağdaş Arap Literatürü, Düzyazı, Otoriter Rejimler.