Geç dönem Osmanlı düşüncesinde muhafazakâr yenileşme arayışları (1878-1918): Ahmed Cevdet Paşa, Babanzâde Ahmed Naim, Elmalılı Hamdi Yazır

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Ferdi Ertekin

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gültekin YILDIZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tezde, Ahmed Cevdet Paşa, Babanzâde Ahmed Naim ve Elmalılı Hamdi Yazır'ın fikirleri üzerinden geç dönem Osmanlı düşüncesinde muhafazakârlık ve yenileşme kavramları irdelenmeye çalışılmıştır. Çalışma, giriş kısmı hariç üç bölüme ayrılmıştır. Giriş kısmında, geç dönemde Osmanlı fikir hayatında ortaya çıkan üç temel yenilikçi akım irdelenmiş, akabinde ondokuzuncu yüzyılda hem Osmanlı'nın hem de Avrupa'nın içinde bulunduğu buhranın sebeplerine temas edilmiştir. Birinci bölümde Ahmed Cevdet Paşa'nın modern tarih ilmine, dine, devlete, medeniyete ve Avrupa'ya bakış açısı; ikinci bölümde, Babanzâde Ahmed Naim'in, Fransız İhtilâli'nin etkisiyle Osmanlı toprakları arasında yayılmaya başlayan milliyetçilik hakkındaki düşüncelerine, ayrıca; din, ahlâk, ilim ve Avrupa medeniyeti hakkındaki görüşlerine değinilmiştir. Üçüncü ve son bölümde Elmalılı Hamdi Yazır'ın, dinî, ahlâkî, felsefi düşünceleri, muhafazakârlık algısı ve Avrupa medeniyetine bakış açısı ortaya konulmaya çalışılmıştır. Tez, Osmanlı İmparatorluğu'nun buhran çağında yaşamış üç fikir adamının "hangi değerleri muhafaza ederek yenileşebiliriz?" problemine aradıkları cevaplar etrafında teşekkül etmiş ve netice kısmında söz konusu arayışların bir değerlendirilmesi verilmeye çalışılmıştır. Anahtar Kavramlar: Ahmed Cevdet Paşa, Babanzâde Ahmed Naim, Batılılaşma, buhran, Elmalılı Hamdi Yazır, geç dönem Osmanlı düşüncesi, kadîm, modernleşme, muhafazakârlık, ondokuzuncu yüzyıl, yenileşme.