Yüksek vücut kitle indeksine sahip çölyak hastalarının bağırsak mukozalarında genom boyu transkriptomik analizlerinin gerçekleştirilmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Aziz Sancar Deneysel Tıp Araştırma Enstitüsü Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YELİZ EKİCİ
Danışman: Feyza Nur Tuncer Kılınç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çölyak hastalığı (ÇH), genetik yatkınlığı olan bireylerde gluten alımına bağlı olarak ortaya çıkan, ince bağırsak mukozasında inflamasyon ve villus atrofisiyle karakterize kronik bir enteropatidir. Son yıllarda, tanı anında fazla kilolu veya obez bireylerde de ÇH'nin görülme sıklığının arttığı bildirilmiştir. Bu durum, klasik malabsorpsiyon tablosunun ötesinde, obezitenin ÇH patogenezini nasıl etkileyebileceğine dair yeni sorular doğurmuştur. Bu çalışmada, obezite varlığının ÇH'ye bağlı transkriptomik değişiklikler üzerindeki etkisi araştırılmıştır. Duodenal biyopsi örnekleri, dört gruba ayrılan 23 gönüllüden (obez ÇH, zayıf ÇH, obez kontrol ve zayıf kontrol) elde edilmiştir. İzole edilen RNA'lar kalite kontrol sonrası RNA dizileme analizine tabi tutulmuş; HISAT2 ve STAR iş akışlarıyla hizalama yapılmış ve diferansiyel gen anlatımı analizleri gerçekleştirilmiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda; bağışıklık yanıtı, lipid metabolizması, epitel bariyer işlevi ve nöroendokrin sinyal ile ilişkili çok sayıda genin anlamlı düzeyde ifade değişikliği gösterdiği saptanmıştır. GO ve KEGG zenginleştirme analizleri, TNF ve IL-17 gibi inflamasyonla ilişkili yolakların yanı sıra sıkı bağlantı proteinlerinde düzensizlikleri de ortaya koymuştur. Aktif alt ağ analizleri, potansiyel anahtar düzenleyici genleri tanımlamıştır. Bu bulgular, obezitenin bağırsak düzeyinde ÇH'nin moleküler yapısını değiştirebileceğini göstermektedir. Türkiye'de, obez ÇH bireylerine odaklanan ilk transkriptom düzeyindeki bu çalışma, hastalığın patogenezine dair önemli yeni bilgiler sunmaktadır.