İbn Sînâ'nın sebeplilik teorisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUHAMMET FATİH KILIÇ
Danışman: ÖMER MAHİR ALPER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sebeplik, İslâm felsefesi geleneğinde metafizik düşünceyi anlamak için müracaat edilecek kavramların başında gelir. Çünkü bu gelenekte Tanrı-âlem ilişkisi, Tanrı'nın sebep, âlemin ise sebepli olarak görüldüğü bir sebeplik ilişkisi çerçevesinde anlaşılır.İslâm felsefe geleneğinin en etkili sistem kurucu filozofu olan İbn Sînâ (ö. 1037), sebepliği metafizik disiplinin bir meselesi olarak değerlendirir ve sebeplik meselesini metafizik disiplini içinde ispatlar. İbn Sînâ metafiziğinin en önemli başlıkları arasında yer alan varlık hakkındaki zorunlu-mümkün ayrımı, mümkün varlık hakkındaki mahiyet-varlık ayrımı ve çokluğun Tanrı'dan ne şekilde meydana geldiğini açıklayan sudûr teorisi, sebepliğin temellendirildiği bir zeminde vücut bulur.İbn Sînâ'da sebeplik, metafizik bir ilke olmanın yanı sıra, bir teori olarak da âlemin varlığını ve düzenini açıklayan ontolojik ve kozmolojik bir içeriğe sahiptir. İbn Sînâ'nın sebeplik terosinin içeriğini, âlemde meydana gelen her şeyin varlığının kendisine bağlı olduğu dört sebep ve bu sebeplerin hem kendi arasında hem de sebeplileriyle olan ilişkisi oluşturur. İbn Sînâ sebeplik teorisini inşâ ederken Yeni-Eflâtuncu altılı sebep şemasından çok Aristotelesçi dört sebebi kullanır. Ancak bu sebeplere verdiği anlamlar, Aristotelesçi açıklamanın ötesine geçen belirgin farklar taşır ve zaman zaman Yeni-Eflâtuncu filozofların açıklamalarına benzer bir sûrete bürünür. Fakat İbn Sînâ'nın sebeplik teorisi, bütünüyle Aristotelesçi olmadığı gibi tipik bir Yeni-Eflâtuncu karakter de taşımaz. Çünkü metafizik işlevi ve içeriği bakımından İbn Sînâ'nın sebeplik teorisi, kendi felsefe sistemine has bir nitelik arz eder. Anahtar Kelimeler: İbn Sînâ, dört sebep, sebepli, sebeplilik,sebeplik