Bozcaada Çevresinde (Ege Denizi) Kıyısal Alanında Biyoindikatör Bakteri Düzeyleri ve Antibiyotik Dirençlilik Özelliklerinin Araştırılması


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Su Bilimleri Fakültesi, Deniz Ve İçsu Kaynakları Yönetimi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Onur KARSLI

Danışman: Pelin Saliha Çiftçi Türetken

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Turizm, tarım ve denizcilik faaliyetlerinin bir arada yürütüldüğü ada ekosistemlerinde artan insan faaliyetleri, kıyısal deniz ortamlarında bakteriyel su kalitesi üzerinde doğrudan ve dolaylı baskılar oluşturarak ekosistem sağlığı ve halk sağlığı açısından potansiyel riskler yaratmaktadır. Bu çalışma, Bozcaada (Ege Denizi) çevresindeki kıyısal alanlarda biyo-indikatör bakteri düzeylerinin mekânsal ve mevsimsel değişimini belirlemek, bu değişimlerin çevresel parametrelerle ilişkisini incelemek ve izole edilen bakterilerin antibiyotik dirençlilik özelliklerini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma alanı, farklı düzeylerde antropojenik baskıya maruz kalan sekiz kıyısal istasyon ve açık deniz koşullarını temsil eden bir referans istasyonundan oluşmaktadır. Örneklemeler, Nisan 2024 – Mart 2025 tarihleri arasında ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsimlerini kapsayacak şekilde gerçekleştirilmiştir. Deniz suyu örnekleri, kıyısal alanlarda yaklaşık 0–50 cm derinlikten aseptik koşullarda alınmıştır. Örnekleme sırasında sıcaklık, pH ve çözünmüş oksijen gibi temel çevresel parametreler portatif multiparametre cihazı kullanılarak yerinde ölçülmüştür. Bakteriyolojik analizler kapsamında toplam koliform, fekal koliform ve intestinal enterokok düzeyleri membran filtrasyon yöntemi ile belirlenmiştir. Bakteriyel sonuçlar koloni oluşturan birim (KOB/100 mL) cinsinden ifade edilmiş ve logaritmik dönüşüm uygulanarak değerlendirilmiştir. Çalışma kapsamında izole edilen toplam 165 Gram negatif bakteri izolatının metabolik özellikleri VITEK 2 Compact 30 otomatik tanımlama sistemi kullanılarak belirlenmiştir. Aynı izolatların antibiyotik duyarlılık profilleri, Kirby–Bauer disk difüzyon yöntemi ile test edilmiş; elde edilen sonuçlar EUCAST kriterlerine göre değerlendirilmiştir. Çoklu antibiyotik dirençlilik durumu, Çoklu Antibiyotik Direnci İndeksi (MAR indeks) kullanılarak analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, Bozcaada kıyı sularında biyo-indikatör bakteri düzeylerinin mevsimsel olarak anlamlı değişkenlik gösterdiğini, buna karşın istasyonlar arasında genel olarak benzer bir dağılım sergilediğini ortaya koymuştur. Yaz döneminde özellikle turizm faaliyetlerinin yoğun olduğu kıyısal alanlarda fekal koliform ve intestinal enterokok düzeylerinde artış gözlenmiştir. Mekânsal farklılıkların sınırlı kalması, ada çevresindeki hidrodinamik koşullar, akıntı rejimi ve su kütlesi karışımı ile ilişkilendirilmiştir. Çevresel parametreler ile biyo-indikatör bakteriler arasındaki korelasyonların zayıf veya sınırlı olması, bakteriyel dağılımın yalnızca anlık fizikokimyasal koşullarla değil, kümülatif antropojenik baskılar ve zamansal gecikmeli etkilerle şekillendiğini düşündürmektedir. Antibiyotik dirençlilik analizleri, izolatların önemli bir bölümünün birden fazla antibiyotiğe karşı direnç gösterdiğini ve bazı istasyonlarda MAR indeks değerlerinin 0,2'nin üzerinde olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, çalışma alanının insan kaynaklı antibiyotik girdileri ve çevresel direnç havuzları açısından potansiyel bir risk taşıdığına işaret etmektedir. Sonuç olarak bu tez, Bozcaada kıyısal alanlarında su kalitesinin değerlendirilmesinde biyo-indikatör bakterilerin ve antibiyotik dirençlilik verilerinin birlikte ele alınmasının önemini vurgulamakta; kıyısal ekosistemlerin korunması, sürdürülebilir turizm ve halk sağlığı temelli çevresel yönetim stratejilerine bilimsel bir temel sunmaktadır.