Toplumsal cinsiyete dayalı dijital şiddet: Spor alanındaki kadın profesyonellerin deneyimleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İletişim Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELZEM SEREN DİNÇ KIRLI
Danışman: AYŞE CEYDA ILGAZ BÜYÜKBAYKAL
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, spor alanındaki kadın profesyonellerin (spor gazetecileri, millî-olimpik sporcular, hakemler) dijital mecralarda maruz kaldıkları şiddet deneyimlerini görünür kılmayı ve bu deneyimlerin toplumsal cinsiyet eşitsizliğiyle ilişkisini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında nitel araştırma yöntemlerinden olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmış; amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ve kartopu örneklemenin bir arada kullanılmasıyla belirlenen 27 kadın spor profesyoneliyle yarı-yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırma verilerinin çözümlenmesinde, nitel veri analizi tekniklerinden olan tematik analiz (betimsel analiz) ve içerik analizi birlikte kullanılmış; analiz sonucunda elde edilen bulgular ana ve alt tema kategorileri altında yorumlanmıştır. Araştırma bulguları, spor alanındaki kadın profesyonellerin dijital şiddeti yaygın, toplumsal cinsiyet temelli ve çoğu zaman normalleştirilen bir deneyim olarak yaşadıklarını ortaya koymaktadır. Katılımcıların %96'sının dijital şiddete maruz kaldığı ve dijital şiddetin en yoğun yaşandığı sosyal medya platformlarının ise Instagram (%81,5) ile X (%59,3) olduğu görülmektedir. Spor alanındaki kadın profesyoneller, mesleki performanslarının dışında cinsiyetleri, fiziksel görünümleri, medeni durumları, yaşları, cinsel yönelimleri, etnik kökenleri ve/veya engellilik durumu/fiziksel kusurları nedeniyle dijital şiddetin türleri olan siber taciz, siber (ısrarlı) takip, siber sömürü (intikam pornografisi), itibar zedeleme ve nefret içerikli söylemler, gizlilik ihlali gibi çok katmanlı dijital şiddet eylemlerine maruz kalabilmektedir. Dijital şiddetin temel nedenleri arasında toplumsal cinsiyet rolleri, cinsiyetçilik ve mesleki yeterlilik/performans baskısı gibi temel etkenler ön plana çıkmaktadır. Bulgular, faillerin büyük çoğunluğunu anonim kullanıcıların, spor izleyicilerinin ya da taraftarların oluşturduğunu; bazı durumlarda ise profesyonel spor ortamı içerisinde yer alan meslektaşların da fail konumunda bulunduğunu ortaya koymaktadır. Dijital şiddetin kadın profesyoneller üzerinde yıkıcı psikolojik etkiler bıraktığı, onları otosansür uygulamaya, sosyal medya paylaşımlarını kısıtlama, failleri sessize alma ve/veya engelleme, sosyal medya hesaplarını kalıcı olarak kapatma veya kamusal alandan tamamen çekilmeye zorladığı ve bu sürecin kadın profesyonelleri suskunluk sarmalı içine iterek dijital kamusal alandan dışlanmalarına yol açtığı ortaya konmuştur. Aile, arkadaş desteği ya da profesyonel psikolojik destekle maruz kaldığı şiddet ve taciz eylemleriyle başa çıkamayan kadın profesyonellerin iş kaybı ve/veya mesleği bırakma düşüncesiyle karşı karşıya kalabildikleri saptanmıştır. Araştırma, dijital şiddetle mücadelede bireysel önlemlerin yetersizliğini; kurumsal, hukuki ve yapısal düzenlemelerin ise gerekliliğini vurgulamaktadır. Öte yandan, Türkiye'de bu konuyu spor alanındaki kadın profesyonellerin öznel deneyimleri üzerinden ele alan ilk ve özgün çalışma olarak literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır. Farklı disiplinleri bir arada buluşturan araştırma, daha güvenli ve denetime açık bir dijital alanın inşasına yönelik bireysel ve toplumsal farkındalık ile kurumsal ve hukuki politikaların geliştirilmesi süreçlerine zemin oluşturan öneriler sunmaktadır.