Sarı Abdullâh Efendinin Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevîsi, I. Cilt (İnceleme-Metin)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Milad Salmani
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Bünyamin Ayçiçeği
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî, XVII. asrın önde gelen sûfî ve siyaset adamı Sarı Abdullah Efendi (ö. 1661) tarafından telif edilmiştir. IV. Murad'a (1623-1640) sunulan bu eser, Mesnevî'nin sadece I. defterinin şerhini ihtiva etmekle beraber bu defter üzerine yazılmış olan en kapsamlı şerh olarak tanınmaktadır. Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî, Osmanlı kültür mirasının en kıymetli halkalarından biri niteliğindedir. Ayrıca bu eser Anadolu'da ve Türkçe kaleme alınan Mesnevî şerhleri arasında özel bir yere sahiptir. Bu eserin neşredilmesi, Türk-İslam edebiyatı alanında yapılan çalışmalar ve günden güne artmakta olan Mevlânâ araştırmaları için önem arz etmektedir. Bu tez çalışmasında Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî'nin Süleymaniye Kütüphanesi, Fazıl Ahmed Paşa 740 numaralı nüshası esas alınmıştır. Bu nüsha, müellifin hem talebesi hem musahibi olan Cevrî (ö. 1654) tarafından istinsah edilmiş ve müellifin kontrolünden geçmiş olması açısından önem arz etmektedir. Ayrıca eserin birinci cildi 1287/1870'te Tasvîr-i Efkâr matbaasında, diğer ciltleri ise 1288/1871'de Matbaa-i Âmire'de, toplam beş cilt olarak neşredilmiştir. Tezin adlandırılmasındaki I. Cilt ifadesi, ilgili nüshadaki varak aralığının matbudaki karşılığıdır. Bu çalışmada ilgili bölüm transkribe edilmiş ve eserin içeriği incelenmiştir. Bu tez çalışması giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Girişte Mesnevî'nin birinci cildine yazılmış olan şerhler tanıtılmaktadır. Birinci bölümde Sarı Abdullah Efendi'nin hayatı, eserleri ve edebi kişiliği ele alınmıştır. İkinci bölümde Cevâhir-i Bevâhir-i Mesnevî'nin ele aldığı konular ve içeriği ayrıntılı bir şekilde incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise eserin nüshaları tanıtılmıştır; ayrıca birinci cildin yazma eserdeki ilgili varaklarda yer alan kısmı (1b-107b) transkripsiyonlu şekilde verilmiştir.