Demokrasinin sosyal temsilleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: CANAN ÇELİKADAM DUMAN
Danışman: SEVİM CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bilimsel, politik ve ideolojik kavramlar sıradan insanlar tarafından uzmanların bilgisinden farklı olarak değerlendirilirler. Bu tür kavramlar günlük söylemlere yayıldığında sosyal temsillere dönüşür, onlara entegre olur veya onlarla bütünleşir. Bu çalışmada ise daha çok politika alanında anahtar bir terim olarak kullanılan demokrasi kavramının sosyal temsillerini incelemek amaçlanmıştır. Bu sebeple, Sosyal Temsiller kuramından yararlanılarak demokrasiye sosyal psikolojik bir perspektiften yaklaşılmıştır. Çalışma oldukça heterojen bir il olan İstanbul'dan katılımcılarla gerçekleştirilmiştir. Alan yazına dayanarak hazırlanan ve pilot görüşmeler sonunda son halini alan demokrasiye ilişkin yarı yapılandırılmış görüşme sorularıyla, toplam 30 katılımcıyla derinlemesine görüşmeler yürütülmüştür. Bu görüşmeler 15 kişiyle bireysel ve 3'er kişiden oluşan 5 grup olacak şekilde 15 kişiyle de odak grup görüşmeleri şeklinde yapılmıştır. Görüşmeler sonrasında elde edilen veriler, nitel bir analiz yöntemi olan tematik analiz yöntemiyle MAXQDA programında analiz edilmiştir. Analizler sonucunda 11 tema ve 33 alt tema elde edilmiştir. Bu tema ve alt temalara dayanarak 3 argüman belirlenmiş ve bu argümanlara dayalı demokrasinin 3 ayrı temsili çıkartılmıştır. Bu temsiller "liberalizme temelli bir sistem olarak demokrasi", "dezavantajlı bir sistem olarak demokrasi" ve "mümkün olmayan bir sistem olarak demokrasi" şeklindedir. Liberalizme temelli demokrasi temsiline göre, özgürlük, eşitlik, adalet ve bireysel haklar gibi liberal değerler temelinde bir politik bir işleyiş ve toplumsal yapı demokrasinin önemli bileşenlerini oluşturmaktadır. Demokrasi insanlara bu değerleri sağlayan ve garanti altına alan kurumlara, düzenlemelere sahip bir sistemi ifade eder. Dezavantajlı bir sistem olarak demokrasi temsili demokrasinin kötüye kullanıma açık bir sistem olduğu, dolayısıyla avantajdan çok dezavantaja sahip olduğu argümanına dayanmaktadır. Özellikle politik sistem içerisindeki aktörler tarafından kötüye kullanıma açık bir sistem olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer bir demokrasi temsili olan mümkün olmayan bir sistem olarak demokrasi temsilinde demokrasi yeryüzünde veya günümüz dünyasında gerçekleştirilmesi mümkün olmayan bir sistem olarak değerlendirilmektedir. Demokrasi insanın doğasından kaynaklı çeşitli özellikler ve eğilimler nedeniyle insanlığa uygun bir sistem değildir ve neredeyse bir ütopyayı ifade etmektedir. Çalışmanın sonuçları bir bütün olarak değerlendirildiğinde Türkiye'de yaşayan bireylerin, uzmanlar ve araştırmacılar tarafından kapsamlı bir şekilde ele alınan demokrasi konusunda bazı temsilleri paylaştıklarını ortaya koymaktadır. Bu temsiller uzmanların bilgisinden bağımsız olmamakla birlikte, bilimsel bilgiden farklı olduğu görülmüştür. Bir başka ifadeyle temsiller kesin ve net tanımları içeren bilimsel bilgiden ziyade, pratik deneyimlere dayanan esnek yapıdaki gündelik bilgiden kaynaklanmaktadır. Aynı zamanda, demokrasi bu çalışmada hem olumlu hem de olumsuz temsillere sahiptir ve bu temsiller söz birliği evreninde bir arada bulunarak, demokrasiye yönelik sosyal gerçekliği birlikte inşa etmektedir. Bu sonuçlar bu anlamda sosyal temsiller kuramının önermelerini doğrular niteliktedir ve yanı sıra, alan yazında demokrasinin sosyal temsillerini ve demokrasinin sıradan insanlar tarafından nasıl kavramsallaştırıldığını inceleyen diğer çalışmaların sonuçlarıyla da ortaklıklar taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Demokrasi, sosyal temsiller, sıradan insan, gündelik bilgi, nitel analiz