FARKLI BİTKİ EKSTRELERİNİN IN VİTRO BİYOLOJİK AKTİVİTELERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Fulya Tuğba ARTUN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ali KARAGÖZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma kapsamında 8'i Türkiye'ye endemik olan 14 bitki türüne ait metanol ekstresinin in vitro biyolojik aktivite (in vitro antikanser, antioksidan ve antibakteriyel) taraması yapılmıştır. Ekstrelerin, insan serviks kanser hücre hattı (HeLa) ve normal Afrika yeşil maymun böbrek epitel hücre hattı (Vero)'na karşı in vitro antikanser ve sitotoksik aktiviteleri Mitokondriyal Dehidrogenaz Enzim Aktivitesi (MTT) yöntemi ile belirlendi. Doza bağımlı çalışmalar sonucu HeLa ve Vero hücre hatları için tespit edilen ve hücre canlılığının % 50'sinin ölümüne neden olan IC50 değerleri göz önüne alındığında sırasıyla Cotinus coggygria Scop. için 293 µg/mL ve >1000 µg/mL, Rosa damascena Miller için 265 µg/mL ve >1000 µg/mL, Colchicum sanguicolle K.M. Perss için 2 µg/mL ve 454 µg/mL ve Centaurea antiochia Boiss. var. praealta (Boiss. & Bal) Wagenitz için 427 µg/mL ve >1000 µg/mL'dir. Bileşiklerin seçicilik derecesi SI değeri (Selectivity Index) ile ifade edilmektedir. Yüksek SI değeri (>2) olan bileşikler kanser hücrelerine karşı seçici bir toksisite göstermektedir. 14 metanol ekstresinden dördünün yüksek SI değerine sahip olduğu bu çalışmada ortaya konulmuştur. SI değerleri sırasıyla Colchicum sanguicolle K.M. Perss (endemik) için 227, Rosa damascena Miller için >3.8, Cotinus coggygria Scop. için >3.4 ve Centaurea antiochia Boiss. var. praealta (Boiss. & Bal) Wagenitz (endemik) için >2.3'tür. Sonuç olarak elde edilen parametreler doğrultusunda 2'si endemik 4 bitki metanol ekstresinin ümit verici antikanser aktivite potansiyeline sahip olduğu bu çalışmada ortaya konulmuştur. 14 metanolik bitki ekstresinin antioksidan aktiviteleri, toksik olmayan konsantrasyonları ve IC50 değerlerine göre 1, 1-difenil-2-pikrilhidrazil (DPPH), Ferrik tiyosiyanat (FTC) ve Tiyobarbitürik asit (TBA) yöntemleri ile değerlendirildi. Crataegus microphylla C. Koch, Salvia hypargeia Fisch.& Mey. (endemik), Cotinus coggygria Scop., Origanum sipyleum L. (endemik) ve Rosa damascena Miller bitkilerinin metanol ekstrelerinin % 86.64- 95.69 aralığında DPPH inhibisyonu ile serbest radikal süpürme aktivitesine sahip oldukları ortaya konulmuştur. FTC yöntemi ile metanol ekstrelerinin lipid peroksidasyonun erken aşamadaki hidroperoksit oluşumunu durdurucu etkileri de belirlendi. 3'ü endemik 5 bitkinin [Centaurea nerimaniae Ş. Kültür (endemik), Cotinus coggygria Scop., Scorzonera tomentosa L. (endemik), Rosa damascena Miller ve Colchicum sanguicolle K.M. Perss. (endemik)] metanol ekstrelerinin % 72.34-84.27 aralığında hidroperoksit oluşum inhibisyonu gösterdiği ortaya konulmuştur. Ayrıca TBA yöntemi ile metanol ekstrelerinin lipid peroksidasyonun geç aşamadaki karbonil bileşiklerinin oluşumunu durdurucu etkileri de belirlenmiştir. Yine aynı bitkilerin metanol ekstrelerinin % 84.88-92.93 aralığında karbonil bileşiklerinin oluşumunu inhibe ettiği TBA yöntemi ile de ortaya konulmuştur. Elde edilen sonuçlara göre Crataegus microphylla C. Koch, Salvia hypargeia Fisch.& Mey. (endemik), Cotinus coggygria Scop., Origanum sipyleum L.(endemik), Rosa damascena Miller Centaurea nerimaniae Ş. Kültür (endemik), Scorzonera tomentosa L.(endemik) ve Colchicum sanguicolle K.M. Perss. (endemik) bitkilerinin metanol ekstrelerinin standart antioksidanlarla karşılaştırıldığında yüksek antioksidan aktivite potansiyeline sahip olduğu ortaya konulmuştur. Bitki ekstrelerinin MTT yöntemi ile belirlenen sitotoksik olmayan konsantrasyonları kullanılarak antibakteriyel aktiviteleri disk difüzyon yöntemi ile değerlendirilmiştir. Olea europaea L. bitkisinin Staphylococcus aureus F1 çevresel suşuna, Cotinus coggygria bitkisinin Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Bacillus subtilis, Enterococcus faecalis, Salmonella enteretidis, Proteus mirabilis standart suşlarına ve Staphylococcus aureus F1, Staphylococcus aureus F2, Staphylococcus aureus F3 çevresel suşlarına ve Rosa damascena bitkisinin de Staphylococcus aureus F3 çevresel suşuna karşı farklı derecelerde antibakteriyel aktivite gösterdiği ortaya konulmuştur.