Türkiye'deki sosyal grupların kalıpyargı haritası ve kalıpyargıların değerlerle ilişkisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATMA KAHRAMAN

Danışman: SEVİM CESUR

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'deki çeşitli sosyal gruplara yönelik bir kalıpyargı haritası oluşturmak, kalıpyargıların sosyal bağlamsal faktörlerle ve değerlerle ilişkilerini, Kalıpyargı İçeriği Modeli'nde öne sürülen sıcaklık, yetkinlik boyutları bağlamında incelemektir. Araştırma bu amacı gerçekleştirmek üzere ikisi ön çalışmalar içeren üç farklı aşamadan oluşmaktadır. Araştırmanın ilk aşaması Türkiye'de en çok söz edilen sosyal grupların belirlenmesini içermektedir. İkinci aşamada ise, kalıpyargı boyutlarını ölçen sıcaklık-yetkinlik ölçekleri ve sosyal yapıyı ölçen statü-rekabetçilik ölçeklerinin farklı gruplara yönelik olarak güvenirliği test edilmiştir. Son olarak da 36 farklı gruba yönelik kalıpyargı haritası oluşturmak amacıyla kümeleme analizleri yapılmıştır. Sonrasında sosyal bağlamsal faktörler, değerler ve kalıpyargı içerikleri arasındaki ilişkiler incelenmiştir. Sonuçlara göre; iki farklı örneklemde de tutarlı bir şekilde dört kalıpyargı kümesi gözlenmiştir ve ele alınan sosyal grupların büyük çoğunluğu sıcaklık ve yetkinlik boyutlarında tutarlı kümelerde yer almışlardır. Beklendiği şekilde, pek çok gruba yönelik sıcaklık ve yetkinlik değerlendirmeleri arasında anlamlı fark olduğu ve grupların, yetkinlik/sıcaklık boyutlarının birinde düşükken bir diğerinde yüksek değerlendirildikleri bulgulanmıştır. Grup temelli analizlerde algılanan statü, grupların yetkinlik düzeyini yordarken, algılanan rekabetçilik sıcaklığın eksikliğini yordamaktadır. Bireysel temelli analizlerde ise, statü ve yetkinlik arasındaki ilişki tüm gruplarda doğrulanmış fakat rekabetçilik ve sıcaklık arasındaki negatif ilişki 11 grup için bulunmamıştır, bu grupların da çoğunlukla yüksek sıcaklık kümelerinde konumlandığı görülmüştür. Son olarak, pek çok grup düzeyinde kaygı temelli öz-koruma değerleri (güç, başarı, güvenlik, uyma ve gelenek) ile kalıpyargı içerikleri ve algılanan sosyal yapının ilişkili olmadığı bulgulanmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen bulgular ve araştırmanın kısıtlılıkları, ilgili literatür ışığında tartışılmıştır.