Osmanlı-Sırp karşılıklı askerî istihbarat faaliyetlerinin değerlendirilmesi (1880-1912)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2016
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Jovo Miladinoviç
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Gültekin YILDIZ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, 1880-1912 yılları arasında Sırbistan ve Osmanlı Devleti'nde askerî istihbarat faaliyetleriyle uğraşmış olan kurumların ne zaman ortaya çıktığı, nasıl geliştirildiği, birbirlerine dair nasıl istihbarat bilgilerini topladıkları ve nihayet, istihbarat şebekesinin nasıl çalıştırıldığını konu almaktadır. 1878'den sonra her iki devletin ters siyasî stratejik hedefleri var olmuş ve farklı niyetlerle istihbarat faaliyetlerine girişilmiştir. Eski Sırbistan ve Makedonya nedeniyle Sırbistan'da, Bulgaristan ile Osmanlı Devleti ana düşman olarak algılanıp değerlendirilirken, Osmanlı Devleti nezdinde İstanbul ve Boğaz Meselesi nedeniyle Bulgaristan, Rusya ve Yunanistan orduları ana tehditler olarak farz edilirken Sırbistanbaşlıca düşman olarak görülmemiştir. Bu yüzden de Sırbistan ordusu ile ilgili derin ve detaylı bilgilerin toplaması yoluna gidilmediğianlaşılmaktadır. Öte yandan Sırbistan, Osmanlı Devleti'ndeki diplomatik misyonları vasıtasıyla Osmanlı Devleti ve ordusu ile ilgili detaylı bilgiler elde ediyordu. Araştırmada, Osmanlı Devleti ile Sırbistan arasında karşılıklı istihbarat faaliyetlerinin nasıl başladığı, iki devletin sefiri/ortaelçisi, şehbenderi/konsolosu ve ataşemiliterlerinin nasıl iş gördükleri, iki devletin istihbarat belgeleri ve ülkelerinde yayımlanmış askerî, coğrafi, topoğrafik, etnoğrafi ve beşeri coğrafya kitapları üzerinde birbirlerini nasıl gördükleri, hangi bilgilerielde etmeyi tercih ettikleri ve özellikle, hangi kaynaklardan istifade ettikleri üzerinde durulmuştur. Ayrıca, iki devletin resmî ve gayriresmî askerî gazeteciliği de ele alınarak, grafik ve tablolar yardımıylaher iki devletin resmî ve gayriresmî askerî gazeteciliğinin 1880-1912 yılları arasındakiperformansı da değelerlendirilmiştir. Bunun sonucunda, 1880-1912 yılları arasında Sırbistan'ın ana düşmanlarından biri olarak gördüğü Osmanlı Devleti'ni tanımak, takip etmek hakkında, derin ve detaylı bilgiler toplamak hususunda daha başarılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öte yandan, Osmanlı Devleti'nin Sırbistan'ı yakın ve büyük bir tehdit olarak görmediği için, istihbarat faaliyetleriniBulgaristan ve Düvel-i Muazzama ordularına yönlendirdiği söylenebilmektedir. Anahtar kelimeler: Osmanlı Devleti, Sırbistan, Genelkurmay Başkanlığı,konsolosluk/şehbenderlik, ataşemiliter, konsolos/şehbender, askerî murahhas, askerî istihbarat,istikşafat