Ulusal Mimarlık dönemi'nde İstanbul'da yapılan restorasyon ve koruma uygulamaları
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: FATİH SARIMEŞE
Danışman: Ahmet Vefa Çobanoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez çalışmasında, İstanbul'da Ulusal Mimarlık Dönemi'nde yapılan restorasyon ve koruma faaliyetlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Osmanlı Dönemi mimarisinin son, Cumhuriyet Dönemi mimarisinin ise ilk üsluplarından olan Ulusal Mimarlık Üslubu mimarların getirdiği sınırlı yeniliklerin dışında Selçuklu mimarisinin, erken Osmanlı mimarisinin ve klasik Osmanlı mimarisinin örnek alındığı bir dönemdir. Söz konusu üslubun ortaya çıkmasında çeşitli akımlar ve bazı mimari üsluplar belirgin şekilde etkili olmuştur. İstanbul'da 19. yüzyılın son çeyreğinde temelleri atılmaya başlanan Ulusal Mimarlık Dönemi özellikle II. Meşrutiyet'in ilanıyla devletin resmi üslubu olmuştur. Üslubun önemli temsilcilerinden Mimar Kemaleddin Bey, Mimar Vedad Bey, Mimar Muzaffer Bey ve Mimar Ali Talat Bey'in yanı sıra yerli ve yabancı mimarlar da inşa ettikleri yapılar da Ulusal Mimarlık Dönemi anlayışını temsil etmiştir. Bu dönemde inşa edilen yapıların yanı sıra onarılan yapılarda da Ulusal Mimarlık Üslubu'nun etkileri görülmektedir. Çalışmanın ana konusunu oluşturan onarım faaliyetlerinde yapısal ve bezeme onarımları takip edilebilmektedir. Yapısal onarım çalışmalarında Barok Üslubun etkilerini yansıtan mimari unsurlar (taş külah, yuvarlak kemer vs.) ve detaylar (girland motifi, kıvrımlı hatlar) kaldırılmış ve yerine Ulusal Mimarlık Dönemi etkisini yansıtan mimari form ve detaylar yapılmıştır. Tezyinat onarımlarında ise özellikle kalem işi uygulamaları, çini işçiliği ve sedef kakma tekniği ön plana çıkmaktadır. Kalem işi uygulamalarında özellikle benzer renklerlere sahip rumi, kıvrık dal, palmet, salbekli şemse, penç ve hatayi gibi belirli formların tercih edildiği kompozisyonlar uygulanmıştır. Çini işçiliğinde ise söz konusu dönemde çini sanatını Kütahya'da canlandıran Hafız Mehmed Emin Usta hem yeni inşa edilen yapılar için hem de onarılan yapılar için çini üretimi gerçekleştirmiştir. Üretilen çiniler klasik desen ve kompozisyona sahiptir. Sedef sanatında ise klasik Osmanlı dönemi sedef kakmalı ahşap kapı kanatlarını canlandıran Sedefkar Vasıf'ın çalışması bulunmaktadır. Konuya dahil olan yapılar eski fotoğraflardan, gravürlerden, çizimlerden, kitabelerden ve Encümen Arşivi'nden faydalanılarak günümüz haliyle kıyaslanmış ve Ulusal Mimarlık Dönemi anlayışını yansıtan onarım çalışmaları tespit edilmeye çalışılmıştır. Günümüzde ya da eski fotoğraflardan ve çizimlerden Ulusal Mimarlık Dönemi anlayışını yansıtan onarım izlerini takip edilebilen örnekler çalışmanın konusunu oluşturmuştur.