Ukrayna-Rusya çatışmasının iki ülkenin Karadeniz'deki balıkçılığına etkileri

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, BALIKÇILIK VE SU ÜRÜNLERİ İŞLEME TEKNOLOJİSİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KERVEN ATAJANOV

Danışman: TANER YILDIZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Kırım'ın 2014'de Rusya tarafından ilhakı ile başlayan çatışmaların 2022 yılında dönüştüğü savaş insan yaşam, çevre kirliliği, mülteci sorunu ve gıda krizine kadar geniş bir yelpazede problemlere sebebiyet vermiş ve bu durum Karadeniz bölgesinde Ukrayna ve Rusya'nın Karadeniz balıkçılığına da etki etmiştir. Bu tez çalışması ile balıkçılık eforu ve karaya çıkarılan kayıtlı balıkçılık verileri üzerinden iki ülkenin balıkçılık alanından çatışma ve savaş durumundan nasıl etkilendiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Global Fishing Watch (GFW) ve Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM)'nun online veri bankalarından elde edilen veri setleri ile balıkçılık eforu ve karaya çıkarılan kayıtlı balıkçılık verilerinde kırılım yılları ve yönelim testleri ile yönelimin nasıl değiştiği tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlara göre Kırım ve civarında Ukrayna balıkçılık eforu neredeyse sıfıra inmişken Ukrayna EEZ'si içinde Rusya balıkçılık eforu artış göstermiştir. Ukrayna da karaya çıkarılan av miktarları üzerinde özellikle hamsi ve çaça balığı miktarları oldukça düşmüş ve bunda savaş ortamının etkileri görülmüştür. Ukrayna'nın özellikle hamsi (Engraulis encrasicolus) ve çaça (Sprattus sprattus) gibi stratejik küçük pelajiklerde 2011–2013 yıllarında, mezgit (Merlangius merlangus) ve barbunda (Mullus barbatus) ise 2013 sonrasında kırılmaların kümelendiği tespit edilmiştir. 2022 sonrasında, Rusya'nın hem kendi EEZ'sinde hem de Ukrayna EEZ'sinde artan balıkçılık eforu, özellikle ticari değeri yüksek türlere yönelmiştir. Sonuçta, Kırım bölgesinin ilhakı ile Rusya'nın hem balıkçılık eforunda hem de karaya çıkarılan av miktarlarında artışlara bağlı olarak avantaj elde ettiği ama ortaya çıkan savaş durumunun bölgesel olarak etkileri olduğu sonucuna varılmıştır.