Zorunlu Vatandaşlık Davranışlarının Sistematik Literatür İncelemesi: Bir Bibliyometrik ve Meta Analiz Çalışması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, İktisat Fakültesi, İşletme Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Zeynep Kaptan
Danışman: Bora Yıldız
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmanın amacı, literatürdeki zorunlu vatandaşlık davranışları araştırmalarının bibliyometrik ve meta-analizini gerçekleştirmektir. Bibliyometrik analizlerde sıklıkla kullanılan R programlama dilindeki bibliometrix paketi ile Web of Science (WoS) veri tabanındaki zorunlu vatandaşlık davranışlarını konu alan çalışmaları belirlemek amacıyla "compulsory citizenship behavior" kavramını içeren makaleler taranmış ve 44 makalenin bibliyometrik verileri indirilmiştir. Meta-analizin veri seti için 17.491 örneklem büyüklüğüne sahip 53 bağımsız çalışmanın korelasyon temelli meta-analizi yapılmıştır. Bibliyometrik analizde, zorunlu vatandaşlık davranışları (ZVD) alanında 74 kurum içerisinden en etkili kurum %5.41 yayın oranı ile Tongji Üniversitesi, Huaqiao Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi olmuştur. En üretken yazar olarak ise Hongdan Zhao belirlenmiştir. En çok yayın yapan 27 dergi arasında ise ilk sırada Frontiers in Psychology (%18.18) yer almaktadır. Meta-analiz sonuçlarına göre, zorunlu vatandaşlık davranışları cinsiyet ve çocuk sayısı gibi demografik değişkenlerle negatif yönde ilişkilidir. Değişkenlerle olan ilişkisi incelendiğinde ise zorunlu vatandaşlık davranışları işten ayrılma niyeti, ahlaki çözülme, kariyerizm, hissedilen zorunluluk, iş-aile çatışması, örgüt temelli öz saygı, istismarcı yönetim algısı, güvenilme duygusu, örgütsel sinizm, tükenmişlik, üretkenlik karşıtı işyeri davranışları, uyumluluk maskesi, işe yabancılaşma, örgüte yönelik öfke, vatandaşlık baskısı ve iş stresi ile pozitif yönde ilişkilidir. Ayrıca iş özerkliği, lider-üye etkileşimi, psikolojik güvenlik, örgütsel kimlik, iş tatmini ve örgütsel bağlılık zorunlu vatandaşlık davranışları ile negatif yönde ilişkilidir. Yukarıdaki bulgulara göre, zorunlu vatandaşlık davranışlarının iş stresi, tükenmişlik, işe yabancılaşma, işten ayrılma niyeti ve kariyerizm ile pozitif yönde ilişkili olduğu; iş tatmini, iş özerkliği ve örgütsel bağlılık gibi algı, tutum ve davranışlarla ise negatif yönde ilişkili olduğu söylenebilir. Bu korelasyon değerleri göz önüne alındığında, zorunlu vatandaşlık davranışlarının örgütler için istenmeyen sonuçlara yol açabilen ve olumsuz algı, tutum ve davranışları arttıran bir özelliğe sahip olduğu söylenebilir.