Türkiye'de dil tartışmaları ve Türk Dil Kurumu (1950-1983)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türkiyat Araştırmaları Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Fuat Dağtekin
Danışman: Mehmet Yalçın Yılmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Türkiye'de dil tartışmaları oldukça ilgi çekmiştir. Tanzimat Dönemi'nden itibaren yaklaşık 150 yıllık süreç oldukça yoğun dil tartışmalarını ihtiva eder. Bu çalışmada siyasetin de müdahil olduğu dil tartışmalarının 1950-1983 yıllarını kapsayan dönemi ele alınmıştır. Tanzimat ve Meşrutiyet Dönemleri'nde dil tartışmaları daha ziyade sosyolojik ve ilmî düzeydeydi. Islahın düşünüldüğü bu dönemlerin en önemli özelliği dilin yoğun biçimde tartışılması olmuştur. Söz konusu tartışmalar Erken Cumhuriyet Dönemi'nin başlarında ise medeniyet değiştirme çerçevesinde yapılmıştır. 1940-1945 yılları arasında dile yapılan müdahaleler de 1946 yılında yapılan genel seçimlerin sonuçlarını etkilemiştir. Dile yapılan bu müdahalelere tepkiler, 1946 seçimlerden sonra daha da yoğunlaşmıştır. Bu tepkiler, 23-31 Ekim 1948'de Muallimler Birliğinin düzenlediği Birinci Dil Kongresinde organize biçimde kendini göstermiştir. Dolayısıyla TDK'nin 19-23 Aralık 1949'da düzenlediği Altıncı Türk Dil Kurultayı bu tepkilerin etkisini kırma çerçevesinde şekillenmiştir. Değişen süreçlerin getirdiği birikimle 1950'lerin başından itibaren Demokrat Parti (DP)'nin gösterdiği siyasi tepkiler ve dil tartışmalarının yön değiştirmeye başlaması, bu dönemin ele alınmasındaki temel sebeptir. Çalışmanın giriş bölümünde dil tartışmalarının genel bir seyri ele alınarak kısa bir tahlili yapılmıştır. İlk iki bölüm Tanzimat, Meşrutiyet ve Erken Cumhuriyet dönemlerindeki tartışmaların öne çıkan yönlerine ayrılarak 1950'ye gelinceye kadarki süreç gözden geçirilmiştir. Üçüncü, dördüncü ve beşinci bölümlerde ise dil kurultaylarının tutanakları temel alınmak üzere tartışmaların basına ve yer yer TBMM'ye yansımaları çerçevesinde siyasetin ve siyasi tutumların, dil tartışmalarını nasıl bir noktaya getirdiği, bu tartışmaların ilmî faydadan çok siyasi fayda teminine yönelik nasıl ve niçin dönüştüğü yorumlanmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk Dil Kurumu, Türk Dil Kurultayları, Dil Tartışmaları, Dil Planlaması, Dil Politikaları