Sosyal mesafenin niyetlilik algısı ve ahlaki duygulardaki değişimlere etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Edebiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZEYNEP ECEM PİYALE
Danışman: SEVİM CESUR
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Klasik atıf teorilerinin öne sürdüğü üzere niyetlilik atıfları faillerin kim olduğuna göre değişiklik gösterebilmektedir. Yapılan birçok araştırma kişilerin kendilerine ve iç grup üyelerine, ihlaller karşısında daha az niyetlilik atfettiklerini göstermiştir. Sonrasında geliştirilen Kurgu Düzeyi Kuramı (Eyal, Liberman ve Trope, 2008) atıflara zihinsel kurgu düzeyleri olarak bakmış ve bu kurgu düzeylerinin psikolojik, zamansal veya sosyal mesafelerden etkilendiğini öne sürmüştür. Bu durumun aynı zamanda ahlaki karar alma süreçlerinde de etkisi olduğu düşünülmüştür. Algılanan niyetlilik kavramının ahlaki karar alma süreçlerindeki önemi aşikardır. Atıf yanlılıklarının da gösterdiği üzere algılanan niyetlilik kavramının içerikten etkilenip etkilenmediği ahlak psikolojisi çerçevesinde göz ardı edilmiştir. Shweder, Much, Mahapatra ve Park'ın (1997) öne sürdüğü üzere ahlaki kararlarımız da kültüre ve içeriğe bağlıdır. Ahlaki kararlar da kültürler ve bireyler arası değişiklik gösterebilir. Dahası, Rozin, Lowery, Imada ve Haidt'in (1999) öne sürdüğü üzere bu farklı içerik ihlallerine karşı hissedilecek olan duygular dahi farklılık gösterebilmektedir (CAD- AKİ teorisi- Otonomi-Kızgınlık, Topluluk- Aşağı görme, Kutsallık-Tiksinme ilişkisi). Bu çalışma atıf yanlılıklarını ve Shweder ve diğerlerinin üç etik kodunu birleştirerek algılanan niyetliliğin sosyal mesafeden etkilenip etkilenmediğini araştırmıştır. Aynı zamanda, ahlaki duygular ve farklı ahlak içerikleri arasındaki bağlantı ve sosyal mesafenin bu bağlantıdaki etkisi de incelenmiştir. Bu amaçla, deneysel bir desen oluşturulmuş, sosyal mesafenin ve ahlaki içeriklerin manipülasyonu yolu ile algılanan niyetlilik ve ahlaki duygulardaki değişiklik analiz edilmiştir. Beklenildiği üzere, atıf yanlılığı Otonomi ve Topluluk etik kodunda gözlenirken, Kutsallık etik kodunda ortadan kaybolmuştur. Aynı zamanda, ahlaki duygular bakımından da Otonomi-Kızgınlık, Kutsallık-Tiksinme arasında bağlantı bulgulanırken Topluluk- Aşağı görme ilişkisine erişilememiştir. Ahlaki duygular ve etik kodları arasındaki bağlantıda sosyal mesafenin rolüne bakıldığında yakın sosyal mesafe durumunda Kutsallık-Tiksinme ilişkisi de bozulmuştur. Bulgular ve olası açıklamaları kuramsal çerçevede tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Niyetlilik, Ahlaki duygular, Sosyal Mesafe, Ahlaki karar alma süreçleri