Lehçe–Ukraynaca–Türkçe somatik deyim ve atasözlerinin karşılaştırılması (Dilsel ve kültürel analizi)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SLAV DİLLERİ VE EDEBİYATLARI ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: JALE YASAN

Danışman: EMRAH GAZNEVİ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Dil iletişim ve kavramanın aracıdır. Dilin vazgeçilmez parçaları olan deyim ve atasözleri ise bir toplumun kültürünün, düşünüş tarzının, gelenek ve göreneklerinin, inançlarının taşıyıcısı konumundadır. Bu çalışmada Lehçe, Ukraynaca ve Türkçe somatik deyim ve atasözleri karşılaştırılarak, dilsel ve kültürel analiz yapılmıştır. Çalışmanın yeniliği, farklı dil aileleri ya da gruplarına mensup söz konusu diller arasında üçlü bir karşılaştırmanın ilk defa yapılmasıdır. Dil dünya görüşü anlamında birbirinden farklı üç toplumun somatik deyim ve atasözleri aracılığıyla ortak kültürel yönleri ortaya konulacaktır. Bu çalışma ile literatüre katkı sağlanması, dil öğrenenler için kaynak oluşturulması, kültürel etkileşimin arttırılması yolunda katma değer yaratılması amaçlanmaktadır. Çalışmada deyim ve atasözlerinin dilsel ve kültürel analizi; söz varlığı, deyim bilimi, paremiyoloji ve kültürdilbilimi kuramsal çerçevesinde yapılmıştır. Bölgesel olarak yakın, kültürel anlamda farklı olan üç toplumun somatik deyim ve atasözlerine ilişkin benzerlik ve farklılıklarına dair tespitler sunulmuştur. Çalışmada tarama ve karşılaştırma yöntemi kullanılmıştır. 836 deyim ve atasözü incelenmiş olup, anlamsal olarak 235 deyim ve atasözünün eşdeğer olduğu tespit edilmiştir. Eşdeğer somatik deyim ve atasözlerinin neredeyse yarısı aynı somatik bileşen ile kurulmuştur. Bu çerçevede çalışmaya konu üç dilin konuşulduğu toplumlarda dil dünya görüşüne yansıyan benzerlikler ortaya konulmuştur.