Esîrüddin el-Ebherî'nin Beyânü'l-esrâr Adlı Eseri (Tahkik ve İnceleme)

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2018

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Nur BELEK

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mustakim ARICI

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İslâm düşüncesinin ana akımlarından biri olan İbn Sînâcı felsefe filozofun vefatını takip eden yıllardan itibaren çok farklı şekillerde işlenmiştir. Bu işlemenin bir türü de felsefe formasyonu kazandıracak muhtasar ansiklopedik metinlerin yazımıdır. VII/XIII. yüzyılın önde gelen filozoflarından biri olan Esîrüddin el-Ebherî (ö. 665/1265[?]) yazdığı pek çok eserle İbn Sînâcı felsefe birikimini pedogojik bir forma aktarmış ve İbn Sînâcı felsefenin sonraki dönemlere taşınmasına büyük bir katkı sağlamıştır. Ebherî'nin ansiklopedik eserlerinde form ve içerik düzeyinde ortaya koyduğu bir dizi plansal deneme, İbn Sînâ'nın güçlü etkisi yanında Fahreddin er-Râzî (ö. 606/1210) etkisini de hissetirmektedir. Bununla birlikte filozofun iki selefi ve dolayısıyla Meşşâî felsefe ve Eş'arî kelamı arasındaki tartışmalara derinlemesine hâkim olması eserlerinde bütün yönleriyle kendisini dışa vurur. Velûd bir filozof olmasına rağmen modern dönemde Türkçe, Arapça, Farsça ve Batı dillerinde az denebilecek bir sayıda çalışmaya konu olan Ebherî'nin, Beyânü'l-esrâr adlı eserinin tahkik ve tahlilini yaptığımız bu çalışmamızda döneme ve filozofun düşünce sistemine ilişkin ilmî faaliyetlere sınırlı kapsamda bir katkı sunmayı amaçlamaktayız. Çalışmamızın ilk bölümünde Ebherî'nin Beyânü'l-esrâr ve diğer ansiklopedik metinlerindeki planlaması, yöntemi ve üslûbu ile Beyânü'l-esrâr'ın muhtevasına yönelik bilgiler yer almaktadır. Çalışmamızın ikinci bölümünde Beyânü'l-esrâr'da geçen yakîniyyât, zaman ve öncelik-sonralık meselelerinin Ebherî'nin felsefî düşüncesindeki yeri ele alınmıştır. Çalışmamızın son bölümünde ise Beyânü'l-esrâr'ın tespit edilen nüshalarının tanıtımı, tahkikinde kullanılan yöntem ve son olarak tahkikli metni sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Ebherî, İbn Sînâcı felsefe, Ansiklopedik eserler, Beyânü'l-esrâr.