Leibniz felsefesinde Tanrı ve evrenin cevherdeki temsiller


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İlahiyat Fakültesi Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SAİME KARAKULAK

Danışman: Kayhan Özaykal

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada Leibniz'in metafiziğinde yer alan monadların Tanrı ve evreni temsil edişleri ele alınarak bu temsillerin birlik ve çokluk bakımından sahip oldukları hakikat ve tutarlılık savunulacaktır. Bu bağlamda birinci bölümde cevherin tarihi arka planı ele alınacaktır. Monad kavramının temelinde cevherle ilgili geçmiş birikimin izleri olması nedeniyle, öncelikle Antik Yunan'daki arke problemi incelenecek ve Leibniz'in etkilendiği filozofların cevherle ilgili yaklaşımlarına dair genel bir çerçeve çizilecektir. Böylece monad kuramının teşekkülünde tarihi anlayışların uzantısı ortaya konmuş olacaktır. İkinci bölümde takriben Leibniz'le aynı dönemde yaşamış olan Spinoza ile Malebrenche'ın cevher anlayışıyla ilgili ortak ve ayrı noktalar vurgulanarak tartışmaya sunulacak ve kuramın bazı çelişkileri gösterilmeye çalışılacaktır. Devamında Leibniz felsefesinde yer alan mekanik anlayış ve bu mekanik anlayışın temellendiği monadın daha ziyade ontolojik yapısı üzerinde durulacaktır. Bu vesileyle yakın dönemdeki cevher anlayışın monadın ontolojik açıdan belirlenmesinde etkili noktaları tespit edilmiş olacak ve bu etkilere rağmen orijinal bir cevher anlayışının temel hatları ortaya konmaya çalışılacaktır. Son bölümde ise monadın işleyişini açıklayan ve mahiyetini belirleyen mühim kavramlar analiz edilerek kuramın genel hali resmedilecektir. Bu kavramlarla ilişkili olarak monadın birlik ve çokluk bakımından nasıl evren ve Tanrı'yı temsil ettiği, hakikat ve tutarlılık bağlamında gösterilmeye çalışılacaktır. Buna göre ontolojik açıdan Tanrı'yla benzer olmasına rağmen ondan farklı statülere sahip olan ve biricik yapısını da bu benzerliğe borçlu olan monadın hakiki varlık olduğu, algısı sayesinde ayna vazifesi gördüğü; Tanrı ve evreni temsil edişinin mahiyetiyle tutarlı olduğu, monad sayısınca farklı bakışaçılarının meydana geldiği ve bunun da birlikteki çokluğu mümkün ve makul kıldığı ortaya konmuş olacaktır. Anahtar Kelimeler: Cevher, Monad, Tanrı, Evren, Birlik, Çokluk, Temsil.