TÜRKİYE'DE DEZENFORMASYONUN MEDYADAKİ YANSIMALARI: 2023 YAZINDA SABAH, SÖZCÜ VE YENİÇAĞ GAZETELERİNDEN ÖRNEKLER
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyasal Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESİN TANRIKURT
Danışman: Enver Özgür Gönenç
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu tez, 2023 yazı boyunca Türk medyasında dezenformasyonun nasıl biçimlendiğini ve hangi temalar üzerinden yeniden üretildiğini incelemektedir. Bu dönemin seçilmesi bilinçli bir tercihtir. Genel seçimlerin ardından Türkiye, artan siyasal kutuplaşmanın, süregelen ekonomik krizin ve yılın başında yaşanan yıkıcı depremlerin ardından gelen kırılgan toparlanma sürecinin etkisi altına girmiştir. Aynı dönemde göç ve güvenlik konularına ilişkin kamuoyu tartışmaları yoğunlaşmış, medya gündemi bu meseleler etrafında şekillenmiştir. Buna paralel olarak spor ve magazin haberleri, söylentiler, spekülasyonlar ve sansasyonel anlatılarla geniş bir okur kitlesine ulaşmaya devam etmiştir. Siyasal gerilim, toplumsal hassasiyet ve popüler medya dolaşımının bir arada yaşandığı bu dönem, dezenformasyonun hem yüksek siyaset hem de popüler kültür alanlarına nasıl nüfuz ettiğini anlamak açısından özgün bir örnek sunmaktadır. Araştırmada yöntem olarak eleştirel söylem analizi ve çerçeveleme analizi kullanılmıştır. Eleştirel söylem analizi ile haberlerde kullanılan dilin ideolojik boyutları, güç ilişkilerinin yansımaları ve söylemsel stratejiler çözümlenmiştir. Çerçeveleme analizi ise aynı olayın farklı gazeteler tarafından nasıl farklı bağlamlarda aktarıldığını, hangi ögelerin ön plana çıkarıldığını ya da görmezden gelindiğini ortaya koymaya hizmet etmiştir. İnceleme kapsamında siyaset, ekonomi, toplumsal olaylar, spor ve magazin alanlarından seçilmiş haberler analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, üç gazetenin dezenformasyon pratiklerinin önemli ölçüde farklılaştığını göstermektedir. Sabah gazetesi, iktidara yakın yayın çizgisi doğrultusunda siyasal olaylarda hükümetin söylemini destekleyici ve meşrulaştırıcı bir dil kullanmıştır. Sözcü gazetesi, muhalif pozisyonunu öne çıkararak iktidarı hedef alan, kimi zaman çarpıtılmış veya eksik bilgiye dayanan haberleri ön plana çıkarmıştır. Yeniçağ gazetesi ise milliyetçi-ulusalcı çizgisinin etkisiyle özellikle göçmenler, dış politika ve toplumsal güvenlik gibi konularda sert ve dışlayıcı bir dil kullanmış, bu alanlarda dezenformasyona sıkça başvurmuştur. Spor ve magazin haberlerinde ise transfer iddiaları, ünlülerle ilgili söylentiler veya doğrulanmamış haberler aracılığıyla daha "hafif" biçimlerde dezenformasyon örnekleri gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, dezenformasyonun yalnızca siyasal alana değil, toplumsal yaşamın farklı boyutlarına yayıldığı ve ideolojik pozisyonlara göre farklı şekillerde yeniden üretildiği görülmüştür. 2023 yaz ayları örneği, Türk medyasında dezenformasyonun hem kutuplaşmayı derinleştiren hem de kamusal tartışma kültürünü zayıflatan bir işlev gördüğünü ortaya koymaktadır. Bu nedenle çalışmanın bulguları, medya okuryazarlığı, haber etiği ve kamusal alanın demokratik niteliği açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır.