Ordu ve afet müdahalesi: ABD, Japonya ve Türkiye arasında karşılaştırmalı bir çalışma


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: FATİH GÜLDÜR

Danışman: SEDA YURTCANLI DUYMAZ

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tarih boyunca ülkeleri ve politikalarını şekillendiren ordular ve silahlı kuvvetler, günümüzde asli rollerinin gerektirdiği hizmetlerde profesyonelleşirken, sivil alandaki görevlerini de daha sistematik bir yaklaşımla üstlenmektedir. Özellikle insani yardım görevleri arasında afet yardımları ve müdahalesi, yakın dönemde en çok tartışılan konulardan biri olmuştur. Kamu politikalarının bu alanında, silahlı kuvvetlerin kullanımı kilit bir sorun alanı olarak öne çıkmaktadır. Silahlı kuvvetler; sivillere yardım etmek için de olsa sahaya indiğinde bu kuvvetlerin nasıl denetleneceği ve hesap verebilir kılınacağı en önemli yönetişim sorunlarından biri olarak süregelmektedir. Bu çalışmada, silahlı kuvvetlerin afet müdahalesindeki rolü ABD, Japonya ve Türkiye örnekleri üzerinden incelenmiştir. Yapılan analizler, bu ülkelerdeki farklı modellerin temelde benzer sorunlara sahip olduğunu göstermektedir. Juvenal'in sorduğu ünlü "Peki ya gözeticileri kim gözetecek?" sorusu veya Cicero'nun "Silahlar karşısında kanunların dili tutulur" sözleri sivil-asker ilişkileri çerçevesinde yer bulan afet müdahalesi dahil her konuda yeniden akla gelmektedir. Bu doğrultuda farklı iç siyaset dinamikleri ve sivil-asker ilişkilerine sahip olan ABD, Japonya ve Türkiye'nin afet müdahalesinde silahlı kuvvetlerin kullanılmasına ilişkin politika ve uygulamalarının mevzuat, örgütlenme ve örnek vakalar üzerinden karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Nitel araştırma yönteminin benimsendiği çalışmada, incelenen ülkelerin silahlı kuvvetlerini afetlerde kullanma modellerinin, sahip oldukları politik yapılar ve sivil-asker ilişkileri anlayışından etkilendiği tespit edilmiştir. Bu bağlamda ülkelerin dış politika hedefleri ile ulusal afet yönetimi kapasiteleri arasındaki karşılıklı fayda etkileşimi de irdelenmiştir. Sonuç olarak bu çalışmada silahlı kuvvetlerin afet müdahalesindeki rolünün stratejik boyutu vurgulanarak Türkçe literatürde karşılaştırmalı bir yaklaşım ortaya konulmuştur. İncelenen vakalar ışığında Türkiye'de askeri kuvvetlerin afetlerde kullanımına ilişkin temel sorunların çözülmesi ve ileriye dönük faydalar sağlanmasına yönelik stratejik ve yapısal politika önerileri sunulmuştur.