Koku duyusunun semantik işlemlemeye etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, DİL BİLİMİ ARAŞTIRMALARI ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SÜMEYRA ÖZKAN
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Murat Elmalı
Eş Danışman: Simge Şişman Bal
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Anlambilimsel işlemleme, anlamın bilişsel temsillerinin işlemleme süreçlerini incelemektedir. Anlamın bilişsel temsili ile kastedilen ise anlamın bilişsel sistemlerde nasıl kodlandığı, işlem gördüğü ve kavramlaştırıldığıdır. Anlamın temsillerinin doğasına dair birbiriyle tamamen zıt iki temel görüş vardır. Bu görüşlerden biri anlambilimsel temsillerin modaliteye özgü alanlardan bağımsız olduğunu savunan Amodal Sembol Kuramı, diğeri ise modaliteye özgü alanların işlemleme süreçlerinde aktif bir rol oynadığını kabul eden Algısal Sembol Kuramıdır. Bu iki kuramın yanı sıra her iki sembol türünün de anlambilimsel işlemleme sürecinde aktif rol oynadığını kabul eden birleştirici kuramlar bulunmaktadır. Bu çalışmada, modaliteye özgü alanların işlemleme süreçlerindeki etkisini görmek amacıyla koku duyusu manipülasyonu yapılan bir deney tasarlanmıştır. Amaç duyuların anlambilimsel işlemleme sürecindeki rolünü koku duyusu üzerinden görebilmektir. Araştırmaya, Arapça ve Farsça ana dili konuşuru olan kadın (n= 36) ve erkek (n=24) katılımcılar çalışma grubu (n=60) olarak davet edilmiştir. Çalışma için üç test hazırlanmıştır: Olumlu/Olumsuz Anlamlandırma Testi, Yazarak Sözcük Anlamlandırma Testi ve Seçerek Sözcük Anlamlandırma Testi. Her üç testte de nicel araştırma yöntemlerinden 3 (koku: kötü, iyi, kontrol) x 3 (ses: sert, yumuşak, kontrol) faktörlü karma deneysel desen ile çalışılmıştır. Verilerden elde edilen bulgular, koku değişkenlerinden iyi kokunun tepki süresini uzattığı ve çoğunlukla olumlu tepki doğurduğu, kötü kokunun ise iyi tepki kadar çok koşulda görülmese de tepki süresini hızlandırdığını göstermiştir. Ses değişkeninde ise özellikle yumuşak ses - iyi koku etkileşiminin tepki süresini uzattığı tespit edilmiştir. Bulgularda, özellikle iyi koku koşulunda, koku duyusunun anlambilimsel işlemleme süreçlerine etkisinin görülmesi nedeniyle bu çalışmadan elde edilen sonuçlar Amodal Sembol Kuramını desteklememiş, Algısal Sembol Kuramı ile birleştirici kuramları desteklemiştir. Elde edilen bu bulgular alanyazındaki çalışmalar ışığında tartışılmıştır. Bu çalışma, koku duyusunun yeni sözcüklerin anlambilimsel işlemleme süreçlerine etkisini incelemesi ve bu çalışmaya özgü hazırlanmış üç yeni test kullanması açısından sonraki çalışmalar için yol gösterici bir çalışmadır.