Radyonüklid Tedavi Lezyon Dozimetresinde Hacim Belirleme Parametrelerinin Optimizasyonu
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Fen Fakültesi, Fizik Bölümü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: İngilizce
Öğrenci: Eda MUTLU
Danışman: Bayram Demir
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nükleer Tıp Biliminin gün geçtikçe artarak devam eden gelişimi, uygulanan radyonüklid tedavi etkinliğini de geliştirmektedir. Radyonüklid tedavilerde amaç; hedefe yönelik uygun radyofarmasötiklerin kullanımıyla hastalıkların tedavisinin yapılmasıdır. Bu tedavi, hasta vücuduna verilen radyofarmasötiğin, hedefe ulaşarak, o bölgenin işlevini sonlandırdığı sistemik bir tedavi yöntemidir. Radyofarmasötik, hedef dokuların dışındaki organlarda da tutulum göstermektedir. Tedavinin etkinliği için, internal radyasyon dozunun doğru olarak belirlenmesi çok önemlidir. Bu amaçla geliştirilen dozimetrik yaklaşımlarda, vücut içinde ışıma yapan iyonize radyasyonun oluşturduğu soğurulan dozlar hesaplanır. Medikal İnternal Radyasyon Dozimetri (MIRD) metodu, hesaplama için sıklıkla kullanılan bir yöntemdir. Lezyonların küre şeklinde kabul edilip, kendi içerisindeki aktivitenin aktardığı enerjinin hesaplandığı bu yöntemde, dozimetrenin doğruluğu için hacmin doğru ölçülmesi çok önemlidir. Bilgisayarlı tomografi ile tespit edilemeyen lezyon hacimleri için, Tek Foton Emisyonlu Bilgisayarlı Tomografi (Single Photon Emission Computerized Tomography, SPECT) görüntülerinden yararlanılır. Aktivite tutulumu olan bölgenin sınırlarının belirlenmesinde %40 eşik (threshold) değeri yaygın kullanılmaktadır. Fakat doğru lezyon hacim tanımlamasını sağlayan tek bir eşik değeri yoktur. Bu tez çalışmasında; dozimetrik hesaplamalarda kullanılmak üzere, SPECT görüntülerinden hacim boyutlarını hesaplayabilmek için klinikte kullanılabilecek çeşitli çekim şartları değerlendirilmiştir. Lezyon hacimlerini bildiğimiz fantom yardımıyla, lezyon boyutu ile eşik değerleri arasındaki bağlantıyı incelemek, doğru hacimleri verecek eşik değerlerini belirlemek ve hacimden bağımsız parametreler bulabilmek amaçlanmıştır. Bu amaçla, görüntüleme yapmak için altı farklı hacimde doldurulabilir küreye sahip fantom kullanıldı. Küreler 177Lu aktivitesi ile oluşturulan homojen karışımla dolduruldu. Hazırlanan fantomun farklı frame sayısı ve sürelerde SPECT/CT görüntülemesi yapıldı. Farklı iterasyon, subset ve power değerleri ile görüntü rekontrüksiyon işlemleri yapılarak, toplam 180 farklı görüntü elde edildi. Elde edilen görüntülerde her lezyon için eşik özelliği kullanılarak ilgi alanları (region of interest, ROI) çizildi. %40 eşik değerine karşılık gelen hacim ve sayım değerleri, gerçek hacmi veren eşik ve sayım değerleri ölçüldü. Elde edilen veriler doğrultusunda en uygun veri seti değerleri, eşik değerleri ve doz değeri ile ilişkili olan sayım/hacim oranları saptandı. Elde edilen sonuçlar analiz edildiğinde; dozimetrik hesaplamalarda kullanılan %40 eşik değerine göre, lezyonların hacim değerleri incelendiğinde gerçek boyutlarından sapmalar gözlenmiştir. Hacim belirleme parametrelerinin tüm kombinasyonlarında, lezyon hacmi küçüldükçe, doğru hacmi veren eşik değeri artmaktadır. Sayım/hacim oranları değerlendirildiğinde, en küçük lezyonda %28 en büyük lezyonda ise %5 dolayında bir hata oluşmaktadır. Sonuç olarak; literatürde genel bir değer olan %40 eşik değerini her lezyon için kullanmak, lezyon hacmini yanlış hesaplamamıza ve dozimetrik hesaplamalarda hataya neden olacaktır. 90 Frame-20 Saniye değerlerinin en güvenilir data toplama şartları olduğu ve ayrıca tüm lezyonlar göz önüne alındığında 4 İterasyon-30 Subset-20 Power seti verilerinin dozimetrik hesaplamalar için en doğru sonuçları verdiği tespit edilmiştir.