PROSPEKTİF BELLEK VE GELECEĞE YÖNELİK NİYETLERİ UNUTMAYA NİYETLENME


Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Psikoloji Bölümü, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2017

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Meral Bozdemir

Danışman: Sevtap Cinan

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Prospektif bellek (PB), kişinin gelecekte yapmaya niyetlendiği işleri zamanı veya yeri geldiğinde hatırlama ve yürütme becerisidir. Maksatlı unutma (MU) ise önce yapmaya niyetlenilmiş bir eylemin daha sonra unutmaya niyetlenilmesidir. Araştırmada, Rendell ve Craik (2000) tarafından PB becerisini ölçmek üzere geliştirilen Virtual Week Test'in (Sanal Hafta Testi) Türkçe adaptasyonu yapılmış, hazırlanan yeni versiyonu ile katılımcılardan gelecek zamanda yapmak üzere aldıkları kimi görevleri unutmaları istenmiştir. Araştırmanın örneklem grubu tümü yüksek eğitimli ve bilgisayar kullanmayı bilen sağlıklı 41 genç ve 39 yaşlı katılımcıdan oluşmaktadır. Uygulamalar iki aşamada gerçekleştirilip, birincisinde çalışmaya katılım koşullarının sağlanıp sağlamadığını değerlendiren test ve ölçekler uygulanmış, ikincisinde ise Sanal Hafta Testi uygulanmıştır. Araştırmada genç ve yaşlı katılımcıların PB performansları olaya dayalı veya zamana dayalı olarak düzenli ve düzensiz görevler bağlamında karşılaştırılmış, sonuç olarak genç katılımcıların düzensiz görevlerde olaya dayalı ve zamana dayalı PB performansının yaşlı katılımcılara oranla daha başarılı oldukları bulunmuştur. Düzenli görevleri ise genç katılımcılar yaşlı katılımcılara nazaran anlamlı düzeyde daha fazla oranda tam vaktinde yürütürken, görevi hiç yürütmemek yani başarısız olmak bağlamında bu iki grubun performansı arasındaki farkın anlamlı düzeyde olmadığı tespit edilmiştir. MU performanslarında, bilhassa zamana dayalı görevlerde yaşlı katılımcılar genç katılımcılara nazaran anlamlı düzeyde daha başarısızken, başarılı maksatlı unutma performansları her iki grupta anlamlı düzeyde farklı bulunmamıştır. Mevcut bulgular ile PB ve MU hakkında ortaya koyulan yeni veriler ve yapmaya niyetlenilmiş eylemleri maksatlı unutma performanslarını değerlendirme bağlamında literatüre katkı sunulmuştur.